Mezopotamya medeniyetleri, bugünkü Irak toprakları üzerinde kurulmuş olan ilk medeniyetlerdir. Mezopotamya medeniyetleri arasında Sümerler, Akadlar, Babiller ve Asurlular yer alır.
-
Mezopotamya, Orta Doğu’da Fırat ve Dicle Nehirlerinin arasındaki bölgeye denir. Bereketli Hilal adı da verilmektedir.
-
Mezopotamya birçok medeniyete ev sahipliği yapmış bir coğrafyadır. Göç yolları üzerinde bulunması, iklimin uygun, topraklarının verimli, sulama olanaklarının gelişmiş olması etkenleridir.
-
Ulaşım, mimarlık, madencilik, çömlekçilik, dokumacılık, çiftçilik ve kanal yapımında gelişmişlerdir.
-
Mezopotamya medeniyetleri aritmetik işlemlerde çarpım tablosunu kullanmış ve dört işlem yapmıştır.
-
Alan ölçümleri ve su kanalları açmak için geometriden yararlanmışlardır.
-
Dairenin alanı ve silindirin hacmini bulmuş ve “pi” sayısı için 3,125 değerini belirlemişlerdir.
-
Çemberi 360 dereceye bölmüşlerdir.
-
Mezopotamya’da astronomi gelişmiş, Ay ve Güneş tutulmaları hesaplanmış ve takvim yapılmıştır.
-
Mezopotamya’nın siyasi tarihi Sümerler ile başlar.
Sümerler
-
Mezopotamya’da siyasi tarih Sümerler ile başlamıştır.
-
Sümerler, ilk siyasi örgütlenme olan şehir devletleri şeklinde yaşamışlardır. Bu şehir devletlerine “site” adı verilmiştir. En önemli şehirleri Ur, Uruk, Lagaş şehirleridir.
-
Şehir devletlerinin başında dini ve siyasi gücü olan “patesi ya da ensi” adı verilen krallar vardır. Rahip-krallar tarafından yönetilmişlerdir.
-
Çok tanrılı inançları vardır.
-
Sümerler, tanrılarının yüksekte olduğunu düşündüklerinden tapınak olarak “Ziggurat” adı verilen yüksek kuleler yapmışlardır. Bu tapınakların en üst katından tanrılarını gözlemlemişler; böylece ilk astronomi çalışmalarını başlatmışlardır.
-
M.Ö. 3000 yılında çivi yazısını bulmuşlardır.
-
Dünyadaki ilk yazılı hukuk kuralları diyebileceğimiz yasaları Lagaş Kralı Urgakina yapmıştır. Sümer yasalarında maddi cezalar ağırlıklıdır. Fidye esası vardır.
-
Gılgamış, Yaradılış ve Tufan destanları oluşturulmuştur.
-
Sümerlerde bilim gelişmiştir. Özellikle Matematik, Astronomi, Geometri gibi bilimler gelişmiştir.
-
Ay ve Güneş tutulmalarını hesaplamış; Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter, Satürn gibi gezegenleri tespit etmişlerdir.
-
Takvimlerini ay yılı esasına göre hazırlayan Sümerler, bir yılın uzunluğunu sadece 4,5 dakikalık hata ile hesaplamışlardır.
-
Sümer şehir devletlerinin siyasi varlıklarına Akadlar son vermiştir.
Babiller
-
Mutlak krallığın ilk önemli temsilcileridir.
-
Samiler tarafından Başkenti Babil olmak üzere kurulmuştur.
-
En önemli kralları Hammurabi’dir. Kral Hammurabi dine dayalı devlet anlayışı yerine, gücünü ordudan alan mutlak krallık anlayışını getirmiştir. Rahip-kral özelliğine son vermiştir.
-
Hammurabi kanunları ilk anayasa niteliğindeki kanunlardır. Daha serttir ve kısasa dayalıdır. Ceza, mülkiyet, ticaret alanlarında döneminin en gelişmiş kanunlarını yapmıştır.
-
Mimaride gelişmişler, Babil Kulesi ve Babil’in Asma Bahçeleri gibi eserler inşa etmişlerdir.
-
Hammurabi’den sonraki süreçte devlet zayıflamış ve Hititler bu devlete son vermiştir. Fakat Babiller, II. Babil ile ikinci kez devlet kurmuşlardır. Yahudiler, II. Babil devleti zamanında sürgün edilmiştir. Bu devlete Persler son vermiştir.
Asurlular
-
Merkezleri Ninova’dır.
-
Dünyadaki ilk kütüphane Ninova’da Asurlar tarafından kurulmuştur.
-
Asurlular, toprakları tarıma elverişli olmadığı için hayvancılık ve ticaretle uğraşmışlardır.
-
Sard’dan başlayıp Ninova’ya kadar uzanan Kral Yolu’nu çokça kullanmışlardır.
-
İlk sömürge imparatorluğudur.
-
Anadolu ve pek çok yere ticari koloniler kurmuşlardır.
-
Bu koloniler aracılığıyla Anadolu’ya yazıyı taşımışlardır. Anadolu’daki ilk yazılı kaynaklar Asur tüccarlarının bıraktıkları Kültepe tabletleridir. Böylece Anadolu’da tarihi çağları başlatmışlardır.
-
Çok tanrılı dine inanmışlardır.
Akadlar
-
Akade adlı başkentleri vardır. Kral Sargon tarafından kurulmuş devlettir.
-
Akadlar tarihte bilinen ilk imparatorluk ve düzenli orduyu kurmuşlardır.
-
Tarım gelişmiştir. Su kanalları yapmışlardır.
-
Zafer anıtı ve Agade tapınakları mimari eserleridir.
-
Savaşçı bir toplum olarak Mezopotamya’da ön plana çıkmışlardır.
Elamlılar
-
Sümer ülkesini istila etmişlerdir.
-
Sami kökenlidirler.
-
Başkentleri Sus’tur.
-
Sümer kültürünü devam ettirmişlerdir.
-
Madencilik, çömlek yapımı ile seramik sanatında ilerlemişlerdir.
-
Mezopotamya’nın en güçsüz devletidir.
-
Asurlular tarafından yıkılmışlardır.
