Tükürük bezleri, ağız çevresinde bulunan ve tükürük salgılayan ekzokrin salgı bezleridir. Tükürük bezleri, salgıları olan tükürüğü bir kanal (ductus) vasıtasıyla ağız boşluğuna akıtırlar. Büyük ve küçük tükürük bezleri olmak üzere iki grupta incelenirler. Büyük tükürük bezleri (Glandulae Salivariae Majores) Glandula sublingualis, Glandula submandibularis, Glandula parotidea. Glandula sublingualis: Diaphragma oris (ağız diyaframı) üzerinde, dilin altında yer alan, birçok boşaltım kanalına sahip olan ve daha çok müköz yapı gösteren bez. Ductus subligualis major başlıca boşaltım kanalıdır. Bunun yanı sıra yaklaşık 40 kadar Ductus subligualis minores ile de ağza tükürük salgısı boşaltır. Glandula submandibularis: Mylohyoid kasın hemen altında bulunan daha çok seröz yapıdaki tükürük bezi. Ductus submandibularis ile dilin hemen altına salgı boşaltır. Glandula parotis: Altçene ramusumun dış yanında bulunan kulak altı tükürük bezi. Ductus parotideus (Stenon kanalı), maseter kasının ön kenarını dolaşarak üst ikinci moların yanına açılır. Salgısı saf serözdür, müköz son kısımlar bulunmaz.
Tükürük bezlerinin sindirim sistemindeki görevi öncelikle tükürük üretmek ve salgılamaktır. Tükürük bezleri hem tükürük, hem mukus hem de bunların karışımını üretirler. Tükürük berrak bir sıvıdır, su ve proteinlerden ve sindirim enzimi amilazdan oluşur. Mukus daha yoğun bir sıvıdır ve biraz daha vıcık vıcıktır.
Tükürüğün sindirimdeki görevleri şunlardır:
-
Ağızdaki mukoz zarların kurumasını önlemek ve gıdaları nemlendirmek.
-
Çiğneme ve yutma işlemlerine yardımcı olmak.
-
Nişastalı gıdaların parçalanmasını başlatmak.
-
Ağızda bulunan bakterileri kontrol etmek ve diş çürümelerini önlemek.
-
Tat alma duyusunu arttırmak.
