Dünyanın güneşin etrafındaki hareketi, Dünya’nın elips şeklindeki bir yörüngede Güneş etrafında dönmesidir. Bu harekete dolanma hareketi veya yıllık hareket denir. Dünya bu hareketini 365 gün 6 saatte tamamlar. Dünyanın güneşin etrafındaki hareketi sonucu neler meydana gelir sorusunun cevabı ise şöyledir:
-
Mevsimler oluşur. Dünya’nın ekseni yörünge düzlemine 23° 27’ eğik olduğu için, Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açıları ve süreleri değişir. Bu da sıcaklık, basınç ve rüzgar gibi iklim özelliklerini etkiler. Aynı anda her iki yarım kürede farklı mevsimler yaşanır.
-
Mevsimlik sıcaklık farkları meydana gelir. Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı yıl boyunca değiştiği için, Güneş’ten aldığı enerji miktarı da değişir. Bu da yeryüzündeki sıcaklığın mevsimlere göre farklılık göstermesine neden olur.
-
Kara ve denizler arasında sıcaklık farkları oluşur. Kara ve denizlerin ısınma ve soğuma hızları farklı olduğu için, aynı enlemdeki kara ve denizler arasında sıcaklık farkları oluşur. Bu da rüzgarların yönünü ve şiddetini etkiler.
-
Muson rüzgârları meydana gelir. Muson rüzgârları, kara ve denizler arasındaki sıcaklık farkına bağlı olarak mevsimlere göre yön değiştiren rüzgârlardır. Özellikle Asya kıtasında etkili olan muson rüzgârları, yazın nemli ve yağışlı, kışın ise kuru ve soğuk eser.
-
Gece ve gündüz süresi yıl boyunca değişir. Dünya’nın ekseni eğik olduğu için, Güneş ışınlarının yeryüzüne düştüğü açıya bağlı olarak gece ve gündüz süreleri eşit değildir. Yalnızca 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde dünyanın her yerinde gece ve gündüz süreleri eşittir (12 saat). Bu tarihlere ekinoks denir. Diğer tarihlerde ise gece veya gündüz süresi daha uzundur. Gece veya gündüz süresinin en uzun olduğu tarihlere ise gündönümü denir (21 Haziran ve 22 Aralık).
-
Güneş’in ufuk üzerinde doğduğu yer ve saat ile, Güneş’in ufukta battığı yer ve saat değişir. Dünya’nın ekseni eğik olduğu için, Güneş’in doğduğu yer ufukta sabit değildir. Mevsimlere göre doğu-batı yönünde değişiklik gösterir. Aynı şekilde Güneş’in battığı yer de ufukta sabit değildir. Bu da Güneş’in doğuş ve batış saatlerinin değişmesine neden olur.
-
Güneş ışınlarının yeryüzüne dik düştüğü yer değişir. Dünya’nın ekseni eğik olduğu için, Güneş ışınlarının yeryüzüne dik düştüğü yer yıl boyunca değişir. Güneş ışınları yalnızca tropikal kuşağa dik düşer. Bu kuşak 23° 27’ kuzey ve güney enlemleri arasında yer alır. Bu enlemlere dönence denir. Kuzeydeki dönenceye Yengeç Dönencesi, güneydeki dönenceye Oğlak Dönencesi denir. Güneş ışınları yıl boyunca bu iki dönence arasında gidip gelir. Güneş ışınlarının dik düştüğü yerin enlemi güneş deklinasyonu olarak adlandırılır. Güneş deklinasyonu yıl boyunca -23° 27’ ile +23° 27’ arasında değişir. Güneş deklinasyonunun sıfır olduğu tarihler ekinokslardır (21 Mart ve 23 Eylül). Güneş deklinasyonunun +23° 27’ olduğu tarih yaz gündönümüdür (21 Haziran). Güneş deklinasyonunun -23° 27’ olduğu tarih kış gündönümüdür (22 Aralık).
