Bazı varyasyonların kalıtsal olmaması, bu varyasyonların genetik değil, çevresel faktörlere bağlı olarak ortaya çıkmasından kaynaklanır. Kalıtsal olmayan varyasyonlar, canlıların genlerinde veya DNA parçalarında bir değişiklik olmadan, genin belirli bir özelliğini belirleyen alellerin işleyişinde meydana gelen değişikliklerdir. Bu varyasyonlar, sadece etkilenen bireyi ilgilendirir ve yavrulara aktarılmaz.
Kalıtsal olmayan varyasyonlara sebep olan çevresel faktörler arasında şunlar sayılabilir:
-
Sıcaklık: Canlıların yaşadığı ortamın sıcaklığı, canlıların metabolizma hızını, büyüme ve gelişme oranını, renk ve şeklini etkileyebilir. Örneğin, güneş ışığının deri rengini koyulaştırması, soğuk iklimde yaşayan hayvanların kürklerinin kalınlaşması kalıtsal olmayan varyasyonlara örnektir.
-
Işık: Canlıların yaşadığı ortamın ışık miktarı, canlıların fotosentez yapma kapasitesini, göz rengini, uyku düzenini etkileyebilir. Örneğin, daha fazla güneş ışığına ulaşan bitkilerin daha çok uzaması, karanlıkta yaşayan hayvanların gözlerinin büyümesi kalıtsal olmayan varyasyonlara örnektir.
-
Su: Canlıların yaşadığı ortamın su miktarı, canlıların su tutma kapasitesini, vücut şeklini, solunum sistemini etkileyebilir. Örneğin, kurak bölgelerde yaşayan bitkilerin su kaybını önlemek için yapraklarının küçülmesi veya dikenli olması, sucul hayvanların yüzgeçlerinin gelişmesi kalıtsal olmayan varyasyonlara örnektir.
-
Beslenme: Canlıların aldıkları besin miktarı ve çeşidi, canlıların boyunu, kilosunu, sağlığını etkileyebilir. Örneğin, yeterli beslenemeyen insanların boyunun kısa kalması, aşırı beslenme sonucu meydana gelen obezite kalıtsal olmayan varyasyonlara örnektir.
-
Kimyasal maddeler: Canlıların maruz kaldıkları kimyasal maddeler, canlıların hormon dengesini, bağışıklık sistemini, davranışlarını etkileyebilir. Örneğin, ilaç kullanımının kan basıncını değiştirmesi, alkol kullanımının zeka seviyesini düşürmesi kalıtsal olmayan varyasyonlara örnektir.
-
Mekanik etkiler: Canlıların karşılaştıkları mekanik etkiler, canlıların organ ve doku kaybına uğramasına veya şekil değiştirmesine neden olabilir. Örneğin, kaza sonucu meydana gelen yara izi veya sakatlık, saç boyanması sonucu oluşan renk değişikliği kalıtsal olmayan varyasyonlara örnektir.
