Türk milliyetçiliğinin XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren gelişmesinin nedenleri şunlar olabilir:
-
Osmanlı Devletinin siyasi, ekonomik ve askeri açıdan gerilemesi ve toprak kaybetmesi: Osmanlı Devleti, 19. yüzyılda Avrupa devletleriyle girdiği savaşlarda yenilmiş, Balkanlar, Kafkasya ve Ortadoğu’da topraklarını kaybetmiştir. Bu durum, Osmanlı Devletinin parçalanmasına ve Türk halkının yaşadığı bölgelerin işgal edilmesine yol açmıştır. Bu nedenle, Türk halkı, varlığını korumak ve bağımsızlığını kazanmak için milliyetçi bir bilinç geliştirmeye başlamıştır.
-
Azınlık topluluklarının milliyetçilik akımlarına katılması ve ayrılıkçı hareketler başlatması: Osmanlı Devletinin zayıflamasından yararlanan Avrupa devletleri, Osmanlı Devletinde yaşayan azınlık topluluklarını kendi çıkarları doğrultusunda kışkırtmış ve desteklemiştir. Bu durum, azınlık topluluklarının milliyetçilik akımlarına katılmasına ve ayrılıkçı hareketler başlatmasına neden olmuştur. Bu hareketler, Türk halkının birlik ve beraberliğini bozmuş ve milliyetçi tepkilere sebep olmuştur.
-
Türk kültürüne ve diline yönelik ilgi ve araştırmaların artması: 19. yüzyılın ikinci yarısında, Türk kültürüne ve diline yönelik ilgi ve araştırmalar artmıştır. Bu alanda çalışan bazı aydınlar, Türk halkının tarihi kökenleri, kültürel özellikleri ve ulusal kimliği hakkında eserler yazmışlardır. Bu eserler, Türk halkında milliyetçi bir duygu uyandırmış ve milliyetçilik akımının gelişmesine katkıda bulunmuştur.
