Toprak, yeryüzünü kaplayan ve bitkilerin, hayvanların ve insanların yaşamını sürdürdüğü canlı bir örtüdür. Toprak, kayaçların fiziksel ve kimyasal yollarla ufalanması ve ayrışması sonucu oluşur. Toprak oluşumunu etkileyen faktörler arasında iklim, ana kaya, zaman, yer şekilleri ve canlılar sayılabilir.
Toprak çeşitleri ve özellikleri ise toprağın bulunduğu bölgenin iklimi, ana kayanın cinsi, bitki örtüsü, toprakta yaşayan organizmalar ve toprağın oluştuğu süre gibi etmenlere bağlı olarak değişir. Toprak çeşitleri genel olarak zonal, intrazonal ve azonal olmak üzere üç gruba ayrılır.
Zonal topraklar, iklimin etkisiyle oluşan ve ana kayadan uzaklaşan topraklardır. Zonal topraklar genellikle düz veya eğimli alanlarda görülür. Zonal topraklar arasında kahverengi orman toprakları, kara topraklar, podzol topraklar, çöl toprakları, tropikal kırmızı topraklar ve laterit topraklar sayılabilir.
Intrazonal topraklar, iklimden çok ana kayanın etkisiyle oluşan ve ana kayaya yakın olan topraklardır. Intrazonal topraklar genellikle alçak veya kapalı alanlarda görülür. Intrazonal topraklar arasında tuzlu topraklar, alkali topraklar, kireçli topraklar, turba (bataklık) toprakları ve alüvyal (taşkın) toprakları sayılabilir.
Azonal topraklar ise iklimden veya ana kayadan çok yer şekillerinin etkisiyle oluşan ve henüz tam gelişmemiş olan topraklardır. Azonal topraklar genellikle yüksek veya eğimli alanlarda görülür. Azonal topraklar arasında regosol (genç) topraklar, rendzina (kalkerli) topraklar, litosol (taşlı) topraklar ve kolüvyal (yamaç) toprakları sayılabilir.
Türkiye’de ise zonal, intrazonal ve azonal olmak üzere üç grupta 12 farklı toprak tipi bulunmaktadır. Türkiye’de görülen toprak tipleri şunlardır:
-
Kahverengi Orman Toprakları: Karadeniz Bölgesi’nde yaygındır. Nemli ve verimli bir yapıya sahiptir.
-
Kestane Rengi Orman Toprakları: Akdeniz Bölgesi’nde yaygındır. Yaz kuraklığına dayanıklıdır.
-
Kızıl-Kahverengi Akdeniz Toprakları: Akdeniz Bölgesi’nde yaygındır. Kalkerli ve killidir.
-
Terra Rossa (Kırmızı Toprak): Ege Bölgesi’nde yaygındır. Kalkerli ve verimlidir.
-
Sarı-Kahverengi Orman Toprakları: İç Anadolu Bölgesi’nde yaygındır. Kuraktır ve verimsizdir.
-
Kara Toprak: İç Anadolu Bölgesi’nde yaygındır. Organik maddece zengindir.
-
Tuzlu Toprak: İç Anadolu Bölgesi’nde yaygındır. Tuz oranı yüksektir.
-
Alkali Toprak: Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yaygındır. Alkali oranı yüksektir.
-
Turba (Bataklık) Toprak: Doğu Anadolu Bölgesi’nde yaygındır. Su tutma kapasitesi yüksektir.
-
Alüvyal (Taşkın) Toprak: Marmara Bölgesi’nde yaygındır. Alüvyonlu ve verimlidir.
-
Regosol (Genç) Toprak: Tüm bölgelerde yaygındır. Henüz gelişmemiştir.
-
Kolüvyal (Yamaç) Toprak: Tüm bölgelerde yaygındır. Eğimli ve taşlıdır.
