Türk edebiyatının dönemlere ayrılmasında etkili olan özelliklerden bildiklerim şunlardır:
-
Türk edebiyatı, Türklerin dâhil oldukları üç medeniyet ve kültür çevresine paralel olarak üç dönemde incelenmektedir. Bu üç dönem, İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı, İslamiyet Dönemi Türk Edebiyatı ve Batı Tesirindeki Türk Edebiyatı olarak adlandırılır.
-
İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı, Türklerin İslamiyet’i kabul etmeden önceki dönemde ortaya çıkan edebiyat ürünlerini kapsar. Bu dönemde, Türklerin Orta Asya’daki göçebe hayatları, şaman inancı, töre anlayışı, savaşçı ruhu ve doğa sevgisi gibi özellikleri edebiyata yansımıştır. Bu dönemin en önemli eserleri, Orhun Yazıtları, Dede Korkut Hikâyeleri, Kutadgu Bilig, Divanü Lügati’t-Türk gibi eserlerdir.
-
İslamiyet Dönemi Türk Edebiyatı, Türklerin İslamiyet’i kabul ettikten sonra ortaya çıkan edebiyat ürünlerini kapsar. Bu dönemde, Türklerin İslam medeniyetiyle bütünleşmesi, Arap ve Fars kültürleriyle etkileşimi, Anadolu’ya yerleşmesi ve Osmanlı Devleti’ni kurması gibi olaylar edebiyata yansımıştır. Bu dönemin en önemli eserleri, Yunus Emre Divanı, Mevlana’nın Mesnevi’si, Hoca Dehhani’nin Gazelleri, Fuzuli’nin Leyla ile Mecnun’u, Nef’i’nin Sihâm-ı Kazâ’sı gibi eserlerdir.
-
Batı Tesirindeki Türk Edebiyatı, Türklerin Batı medeniyetiyle tanıştığı ve etkilendiği dönemde ortaya çıkan edebiyat ürünlerini kapsar. Bu dönemde, Türklerin Avrupa’ya açılması, Tanzimat’ın ilanı, Batılılaşma hareketleri, millî mücadele ve Cumhuriyet’in kurulması gibi olaylar edebiyata yansımıştır. Bu dönemin en önemli eserleri, Şinasi’nin Tercüme-i Manzume’si, Namık Kemal’in Vatan Yahut Silistre’si, Recaizade Mahmut Ekrem’in Araba Sevdası’sı, Mehmet Akif Ersoy’un Safahat’ı, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü gibi eserlerdir.
Türk edebiyatının dönemlere ayrılmasında etkili olan özellikler bunlarla sınırlı değildir. Ancak bu özellikler sayesinde Türk edebiyatının tarihsel gelişimi ve kültürel zenginliği daha iyi anlaşılabilir.
