Bu dönemde Türkler, kendi dünya görüşlerini, yaşantılarını, duygularını, düşüncelerini doğal bir dille anlatan şiirler üretmişlerdir. Şiirlerde doğa, aşk, kahramanlık, cesaret, binicilik, at sevgisi, askerlik, ölüm gibi temalar sıkça işlenmiştir. Bu şiirlerin bazıları şunlardır:
-
Koşuk: Sürek avlarında söylenen şiirlerdir. Konusu doğa, aşk, savaş ve yiğitliktir. Örneğin:
Göktürk kağanı Bilge Kağan’ın koşuğu:
Gök tengri basmasar asra yir telinmeser
Türük bodun ilingin törüngin kim artatı
Egil erdi bilge bolmış Türük bodun erkin bolmış
Egil erdi yaman bolmış Türük bodun köchin bolmış
Gök tanrı basmadıkça yer delinmedikçe
Türk halkının ilini töresini kim bozabilir
Eğer erdi bilge olmuşsa Türk halkı özgür olmuştur
Eğer erdi yaman olmuşsa Türk halkı güçlü olmuştur
-
Sagu: Ölüm törenlerinde söylenen şiirlerdir. Konusu ölen kişinin erdemleri ve ölümünden duyulan hüzündür. Örneğin:
Köktürk kağanı Kül Tigin’in sagusu:
Kül Tigin öldi yatıyor
Yer sübüne kara toprağa karıştı
Yer sübüne kara toprağa karıştığı gün
Türk milleti yas tuttu
Türk milleti yas tuttuğu gün
Gökte yıldızlar kaydı
Kül Tigin öldü yatıyor
Yer suyuna kara toprağa karıştı
Yer suyuna kara toprağa karıştığı gün
Türk milleti yas tuttu
Türk milleti yas tuttuğu gün
Gökte yıldızlar kaydı
-
Destan: Toplumu derinden etkileyen olayları coşkulu bir şekilde anlatan uzun şiirlerdir. Konusu savaş, yiğitlik, kahramanlık ve vatan sevgisidir. Örneğin:
Ergenekon destanının bir bölümü:
Dağların arasında bir yer buldular
Orada oturup yaşamaya başladılar
Yedi yüz yıl geçti böylece
Nesilleri çoğaldı sayısız oldu
Dağların arasında sıkıştılar kaldılar
Çıkacak yer aradılar bulamadılar
Bir demirci dedi ki: “Ben bir çare buldum”
“Şu demir dağı eritip yol açalım”
Bütün ocakları kurup ateşe verdiler
Üç yıl üç ay üç gün demiri erittiler
Sonunda bir delik açtılar dağda
Oradan çıkıp dünyaya yayıldılar
