Rasyonalizm, bilginin kaynağının akıl olduğunu savunan ve bilgi elde etmede akla önem ve öncelik veren bir felsefi görüştür. Ampirizm ise, bilginin kaynağının duyu deneyimi olduğunu savunan ve bilgi elde etmede duyulara önem ve öncelik veren bir felsefi görüştür.
Rasyonalizm ve ampirizm arasındaki farklar şu şekilde sıralanabilir:
-
Rasyonalizm, insanın doğuştan bazı evrensel ve değişmez bilgilere sahip olduğuna veya bu bilgileri akıl yürütme yoluyla elde edebileceğine inanır. Ampirizm ise, insanın doğuştan hiçbir bilgiye sahip olmadığına veya bu bilgilerin çok az ve önemsiz olduğuna inanır. Ampirizme göre, insan tüm bilgilerini duyu organları aracılığıyla dış dünyadan alır veya bu bilgilerden türetir.
-
Rasyonalizm, duyu verilerine güvenmez, çünkü duyular yanıltıcı olabilir. Rasyonalizme göre, duyularla algılanan varlıklar gerçek değildir; gerçek olan akılla kavranan soyut kavramlardır. Ampirizm ise, akla güvenmez, çünkü akıl soyut ve spekülatif olabilir. Ampirizme göre, akılla düşünülen kavramlar gerçek değildir; gerçek olan duyularla deneyimlenen somut varlıklardır.
-
Rasyonalizm, matematik ve mantık gibi kesin ve genel geçer bilgilere dayanan bilimleri önemser. Rasyonalizme göre, matematik ve mantık evrensel doğruları içerir ve akıl yoluyla ulaşılabilir. Ampirizm ise, fizik ve kimya gibi deneysel ve gözlemsel bilgilere dayanan bilimleri önemser. Ampirizme göre, fizik ve kimya olgusal gerçeklikleri içerir ve deneyim yoluyla ulaşılabilir.
