Question

Reşat Nuri Güntekin’in Varlık İçinde Yokluk adlı metninden alınan aşağıdaki parçada geçen cümlelerin çeşitlerini bulunuz. Bunların işlevlerini belirleyiniz.

Bir iki saat sonra çaresizlik karşısında gene buraya muhtaç olmak korkusu ile müzakereyi birdenbire kesmeğe cesaret edemedim ve otelciye müphem bir teşekkürden sonra ayrıldım.

Ertesi gün Evkaf oteli hakkında bir tanıdıktan şu izahatı alıyorum: Oteli işletecek kiracıya ait olması lâzım gelen mobilya meselesi, kira ücretinin ağırlığı, buna mukabil yolcuların haklarını korumak isteyen belediyenin yataklara fahiş bir ücret konmasına izin vermemesi gibi sebeplerden dolayı otele şimdiye kadar talip bulunmamış.

Ertesi sene aynı mevsimde gene Denizli yolundayım. Bu sefer artık korku yoktur. Otel kimbilir ne zamandanberi işlemeğe başlamıştır. “Allah vere de tesisat eskimiş olmasa” diye lâtifesini bile yapıyorum.

Answer 1

Bu metindeki cümlelerin çeşitlerini ve işlevlerini inceleyelim:

1. “Bir iki saat sonra çaresizlik karşısında gene buraya muhtaç olmak korkusu ile müzakereyi birdenbire kesmeğe cesaret edemedim ve otelciye müphem bir teşekkürden sonra ayrıldım.”

   • Cümle Çeşidi: Birleşik Cümle
   • İşlevi: Olayları anlatma, deneyimleri ifade etme
   • Açıklama: Bu cümle içinde birden fazla yargı bulunmaktadır. İlk yargı “bir iki saat sonra çaresizlik karşısında gene buraya muhtaç olmak korkusu ile müzakereyi birdenbire kesmeğe cesaret edemedim” ifadesidir. İkinci yargı ise “otelciye müphem bir teşekkürden sonra ayrıldım” ifadesidir.

2. “Ertesi gün Evkaf oteli hakkında bir tanıdıktan şu izahatı alıyorum: Oteli işletecek kiracıya ait olması lâzım gelen mobilya meselesi, kira ücretinin ağırlığı, buna mukabil yolcuların haklarını korumak isteyen belediyenin yataklara fahiş bir ücret konmasına izin vermemesi gibi sebeplerden dolayı otele şimdiye kadar talip bulunmamış.”

   • Cümle Çeşidi: Basit Cümle
   • İşlevi: Bilgi verme, açıklama yapma
   • Açıklama: Bu cümle tek bir yargıdan oluşmaktadır. Yazar, Evkaf oteli hakkında bilgi vermektedir.

3. “Ertesi sene aynı mevsimde gene Denizli yolundayım. Bu sefer artık korku yoktur. Otel kimbilir ne zamandanberi işlemeğe başlamıştır. “Allah vere de tesisat eskimiş olmasa” diye lâtifesini bile yapıyorum.”

   • Cümle Çeşidi: Birleşik Cümle
   • İşlevi: Düşünce ifade etme, deneyimi aktarma
   • Açıklama: Bu cümle içinde birden fazla yargı bulunmaktadır. İlk yargı “Ertesi sene aynı mevsimde gene Denizli yolundayım” ifadesidir. İkinci yargı ise “Bu sefer artık korku yoktur” ifadesidir.

Bu cümlelerin işlevleri ve çeşitleri bu şekildedir.