İlk Türk İslam devletlerinin demokratik özellikleri konusunda genel olarak şu ortak noktaları söyleyebiliriz:
-
Türk İslam devletleri, İslamiyet’in etkisi altında olup, din ve vicdan özgürlüğüne saygı göstermişlerdir. Bazı devletler, farklı din ve mezheplere hoşgörü ile yaklaşmışlardır.
-
Türk İslam devletleri, toplumda sınıf ayrımı yapmamışlar, herkesi eşit görmüşlerdir. Liyakat unsurunu ön plana çıkarmışlar, yetenekli ve ehil kişileri yönetimde görevlendirmişlerdir.
-
Türk İslam devletleri, sosyal devlet anlayışına sahip olmuşlar, halkın refahı ve mutluluğu için çalışmışlardır. Eğitim, sağlık, adalet, ulaşım gibi alanlarda hizmet vermişler, hayır kurumları ve vakıflar kurmuşlardır.
-
Türk İslam devletleri, yöneticilerin seçimle iş başına gelmesi ya da kararları ortak alması gibi demokratik yöntemler kullanmamışlardır. Ancak, yöneticiler halkın görüş ve taleplerini dikkate almışlar, danışma meclisleri ve divanlar oluşturmuşlardır.
