İlk Türk İslam devletleri ile İslam öncesi Türk devletlerinin yönetim anlayışlarını karşılaştırmak için bazı ortak noktalar ve farklılıklar şöyle sıralanabilir:
-
Her iki dönemde de hükümdarın yönetme hakkının Tanrı tarafından verildiğine inanılmıştır. Ancak İslam öncesi Türk devletlerinde bu anlayış kut olarak adlandırılırken, İslam sonrası Türk devletlerinde Allah’ın lütfu veya Allah’ın nasibi olarak ifade edilmiştir.
-
Her iki dönemde de hükümdarın yanında bir danışma kurulu bulunmuştur. Ancak İslam öncesi Türk devletlerinde bu kurul toy olarak adlandırılırken, İslam sonrası Türk devletlerinde şura veya divan olarak adlandırılmıştır.
-
Her iki dönemde de hükümdarın ailesi ve soyu önemli bir rol oynamıştır. Ancak İslam öncesi Türk devletlerinde hükümdarlık babadan oğula geçerken, İslam sonrası Türk devletlerinde hükümdarlık hanedan ailesinin ortak malı olarak görülmüş ve kardeşler arasında taht kavgaları yaşanmıştır.
-
Her iki dönemde de hükümdarın eşi veya eşleri etkili olmuştur. Ancak İslam öncesi Türk devletlerinde hükümdarın eşi hatun olarak adlandırılırken, İslam sonrası Türk devletlerinde sultan hatun, melike veya haseki gibi unvanlar kullanılmıştır.
-
Her iki dönemde de fethedilen topraklarda yerel halka hoşgörülü davranılmıştır. Ancak İslam öncesi Türk devletlerinde bu politika yurtluk-ocaklık sistemi ile uygulanırken, İslam sonrası Türk devletlerinde istimalet politikası veya cihat ve ilay-ı kelimetullah anlayışı ile uygulanmıştır.
