Jeoekonomik gerilim, jeoekonomik çıkarlar uğruna devletler arasında yaşanan rekabet ve çatışma durumudur. Jeoekonomi, jeopolitik hedeflere ulaşmak için ekonomik araçların kullanılması veya jeopolitik gücün ekonomik hedefler için nasıl kullanıldığına vurgu yapar. Jeoekonomik gerilim, küresel ticaret, yatırım, enerji, emtia, yaptırım, yardım ve siber alanlarda ortaya çıkabilir. Jeoekonomik gerilim, küresel sistemin dengesini ve istikrarını etkileyebilir.
Jeoekonomik gerilim örnekleri:
-
ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşı, iki süper gücün teknolojik, siyasi ve askeri üstünlük için rekabet etmesinin bir sonucudur. ABD, Çin’in fikri mülkiyet haklarını ihlal ettiğini, haksız ticaret uygulamaları yaptığını ve ulusal güvenliği tehdit ettiğini iddia ederek Çin mallarına yüksek gümrük vergileri uygulamıştır. Çin de misilleme olarak ABD mallarına vergi koymuş ve bazı ABD şirketlerine kısıtlamalar getirmiştir.
-
Rusya ile Avrupa Birliği arasındaki enerji gerilimi, Rusya’nın doğal gaz ihracatına bağımlı olan Avrupa ülkelerini siyasi baskı altına almasıyla ilgilidir. Rusya, Ukrayna ile yaşadığı toprak ve egemenlik anlaşmazlıkları nedeniyle Avrupa’ya giden doğal gaz boru hatlarını defalarca kesmiştir. Bu da Avrupa’da enerji krizine ve fiyat artışına yol açmıştır.
-
İran ile Batı arasındaki nükleer gerilim, İran’ın nükleer programını sınırlamayı amaçlayan 2015 tarihli anlaşmanın bozulmasıyla ilgilidir. ABD, anlaşmadan 2018 yılında tek taraflı olarak çekilerek İran’a yeniden yaptırımlar uygulamıştır. Bu da İran’ın ekonomisini ve para birimini zor duruma sokmuştur. İran da anlaşmanın diğer taraflarının yükümlülüklerini yerine getirmediğini ileri sürerek nükleer faaliyetlerini artırmıştır.
Jeoekonomik gerilim, devletlerin çıkarlarını korumak ve güçlerini artırmak için ekonomik araçları kullanmalarının kaçınılmaz bir sonucudur. Jeoekonomik gerilim, küresel ekonomik işbirliği ve entegrasyonu zorlaştırabilir. Jeoekonomik gerilim, aynı zamanda jeopolitik gerilime ve askeri çatışmaya da yol açabilir. Jeoekonomik gerilim, devletlerin ekonomik, siyasi ve askeri stratejilerini belirleyen önemli bir faktördür.
