Türk milletinin tarih boyunca sahip olduğu istiklal anlayışı ile manda ve himaye fikrini karşılaştırmak, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesini daha iyi anlamamızı sağlayabilir. İstiklal anlayışı, Türk milletinin kendi kaderini tayin etme, kendi yönetimini kurma ve dış güçlerin müdahalesine karşı koyma iradesidir. Manda ve himaye fikri ise, Türk milletinin kendini yönetemeyecek kadar zayıf olduğunu kabul ederek, bir başka devletin himayesine girmeyi veya Milletler Cemiyeti adına bir devletin yönetimini üstlenmesini kabul etmeyi ifade eder.
Türk milletinin tarih boyunca sahip olduğu istiklal anlayışı, pek çok devlet kurma, yıkma ve yeniden kurma sürecinden geçmiştir. Türk milleti, tarihinin her döneminde bağımsızlığına düşkün, millî egemenlik ilkesine bağlı ve kendi kültürünü koruyan bir millet olmuştur. Türk milleti, kendisine dayatılan her türlü baskı, zulüm ve sömürüye karşı direnmiş, kendi hak ve hukukunu savunmuş ve kendi millî iradesini ortaya koymuştur.
Manda ve himaye fikri ise, Türk milletinin tarih boyunca sahip olduğu istiklal anlayışıyla tamamen çelişen bir fikirdir. Manda ve himaye fikri, Türk milletinin kendi yönetimini kaybetmesi, kendi kaynaklarını başka devletlere kaptırması ve kendi kültürünü yitirmesi anlamına gelir. Manda ve himaye fikri, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesini baltalamak, Türk milletini parçalamak ve Türk milletini tarih sahnesinden silmek isteyen emperyalist devletlerin bir oyunudur.
Bu nedenle, Türk milletinin tarih boyunca sahip olduğu istiklal anlayışı ile manda ve himaye fikri arasında büyük bir uçurum vardır. Türk milleti, Kurtuluş Savaşı’nda manda ve himaye fikrini reddederek, istiklal anlayışını tüm dünyaya ilan etmiş ve tarihteki yerini korumuştur. Manda ve himaye fikrini reddetmenin önemini Mustafa Kemal Atatürk şöyle ifade etmiştir: "Manda ve himaye asla kabul edilemez. Çünkü milletimiz tarihinde hiçbir zaman bağımsızlıktan ayrı düşmemiştir. Milletimiz bağımsızlığını kaybettiği gün, millet olmaktan çıkar."
