Manda ve himaye fikri, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesine karşı çıkan ve kurtuluşu başka bir devletin himayesinde gören bazı cemiyetler, yazarlar ve siyasetçiler tarafından savunuldu. Manda ve himaye fikrini savunanlar, Türk milletinin kendi kendini yönetemeyecek kadar zayıf, geri ve yoksul olduğunu, uygarlaşmak için Batılı devletlerin desteğine ihtiyacı olduğunu iddia ediyorlardı. Manda ve himaye fikrini savunanların gerekçeleri, Türk milletinin tarih boyunca sahip olduğu istiklal anlayışıyla tamamen çelişiyordu. Manda ve himaye fikrini savunanlar, Türk milletinin bağımsızlığını kaybetmesi, kendi kaynaklarını başka devletlere kaptırması ve kendi kültürünü yitirmesi anlamına geliyordu.
Manda ve himaye fikrini savunan cemiyetlerden bazıları şunlardır:
-
İngiliz Muhipleri Cemiyeti: 20 Mayıs 1919’da kurulan ve içinde Damat Ferit Paşa’nın da bulunduğu bu cemiyet, İngiliz mandacılığını savunan zararlı bir cemiyetti.
-
Sulh ve Selamet-i Osmaniye Fırkası: 1919 yılında kurulan ve İstanbul Hükümeti’nin desteklediği bu cemiyet, Amerikan mandacılığını savunan bir cemiyetti.
-
Pontus Rum Cemiyeti, Kardos Cemiyeti, Taşnak ve Hınçak Komitaları, Alyans İsralit ve Makabi Cemiyeti: Bu cemiyetler, Anadolu’da kurularak Kurtuluş Savaşı’na karşı çıkan ve kendi azınlık haklarını korumak için başka devletlerin himayesini isteyen cemiyetlerdi.
Manda ve himaye fikrini savunan yazarlardan bazıları ise şunlardır:
-
Halide Edip Adıvar: Ünlü bir yazar ve eğitimci olan Halide Edip, Kurtuluş Savaşı’na katılmadan önce İngiliz mandacılığını savunuyordu. Ancak daha sonra fikrini değiştirerek Mustafa Kemal Atatürk’ün yanında yer aldı.
-
Ali Kemal: Gazeteci ve siyasetçi olan Ali Kemal, İngiliz mandacılığını savunan ve İstanbul Hükümeti’nde bakanlık yapan bir kişiydi. Kurtuluş Savaşı sırasında İngilizlerin yanında yer aldı ve İzmit’te linç edildi.
-
Ahmet Emin Yalman: Gazeteci ve yazar olan Ahmet Emin Yalman, Amerikan mandacılığını savunan bir kişiydi. Kurtuluş Savaşı’na karşı çıkan yazılar yazdı ve Mustafa Kemal Atatürk’e hakaret etti.
