Question

Ünlü düşmesi nedir?

Answer 1

Ünlü düşmesi, Türkçede oldukça sıklıkla karşılaşılan bir ses olayıdır. Genellikle sözcüklerin niteliklerinin ya da söyleyişlerde kolaylıkların olması için hece düşmesine verilen isimdir.

Türkçede 29 tane harf bulunmaktadır. Bu 29 harfin 8 tanesi sesli olan harflerdir. Sesli harfler “a, e, ı, i, o, ö, u, ü,” harfleridir. Sesli harflerin ise dört tanesi dar ünlüler olarak, dört tanesi de kalın ünlülerdir. Dar ünlüler “ı, i, ü, u” harfleridir.

Türkçe bir cümle içinde kullanılan kelimelerden son hece de bahsedilen dar ünlülerden biri bulunuyorsa ve bu kelimenin ardından ünlü bir harf ile başlayan bir kelime geliyorsa kelimede bulunan son hecedeki ünlü düşmektedir. Bu duruma ses düşmesi, ünlü düşmesi, hece düşmesi gibi isimler verilir.

Örneğin; koku kelimesine –la ekleyip koklamak fiili oluşur ve burada “u” harfi düşer. Bazı renklerin isimlerinin ardına “-ar, -er” gibi isimden fiil yapan ekler getirildiğinde burada ünlü düşmesi oluşur. Örneğin; sarı kelimesine –ar eki eklendiğinde sararmak fiili ortaya çıkar ve “ı” harfi düşer. Bazen de iki kelimesinin birleşerek oluşturulduğu birleşik kelimelerde ünlü düşmesi oluşur. Örneğin; kahve kelimesi altı kelimesine birleştirildiğinde kahvaltı kelimesi ortaya çıkar ve “e” kelimesi düşer.

İşte ünlü düşmesi ile ilgili bazı örnek cümleler:

1. Benim büyük oğlum Ankara’da tıp okuyor. (Oğul kelimesine gelen ek ile “u” harfi düşmektedir.)
2. Fikrime elbette saygı duyulmasını bekliyorum. (Fikir kelimesi fikrime olmuş ve “i” harfi düşmüştür.)
3. Odaya girdiğimde burnuma neden kötü kokular geldiğini anladım. (Burun kelimesi bu cümlede burnuma olmuş ve burada “u” harfi düşmüştür.)
4. Aklım bu söylediklerini kafam almıyor. (Akıl kelimesi bu cümlede aklım olmuş ve “ı” harfi düşmüştür.)
5. Saçlarım alnıma düşmüş, çok yorulmuş halde bekliyordum. (Alın kelimesi cümlede alnıma kelimesine dönüşmüş ve “ı” harfi düşmüştür.)
6. Söyledikleri yüzünden ağzım açık kaldı. (Ağız kelimesi cümle içinde ağzım olmuş ve “ı” harfi düşmüştür.)

Bu örnekler, ünlü düşmesinin Türkçede nasıl gerçekleştiğini ve hangi durumlarda meydana geldiğini göstermektedir. Ünlü düşmesi, Türkçenin ses olaylarından sadece bir tanesidir ve dilin doğal akışını sağlar.