Tasavvuf düşüncesi, Türk kültür hayatına birçok yönden etki etmiştir:
-
Dini Yayılım: Tasavvuf, İslam’ın Türkistan’da yayılmasında önemli bir rol oynamıştır. Dervişler ve din adamları, İslam’ı özellikle dar kalıplar içinde değil, geniş ve yumuşak bir ruh ve anlam ile anlayarak göçebelere telkin etmişlerdir.
-
Sosyal ve Kültürel Etki: Tasavvuf, 9. yüzyıldan itibaren sosyal ve kültürel gelişmenin motor gücü olarak toplumun entelektüellerini kendisine çekmeye başlamıştır. Ayrıca, tasavvuf hareketleri, geleneksel yapıları ve kurumsal kimlikleri üzerinde modernleşmenin etkisiyle değişmiştir.
-
Ahlaki Eğitim: Tasavvuf anlayışı, sosyal hayatla iç içe, toplumun isteklerini ön planda tutan bireysel bir ahlaki eğitimi benimsemiştir.
-
Devletçilik ve Teşkilatçılık: Türk tarihinde Alp Aslan, Melikşah, Osman Gâzi, Fâtih, Yavuz ve Kanûnî gibi hükümdarlar kadar Ahmed Yesevî, Mevlânâ, Hacı Bektaş Velî, Yunus Emre, Hacı Bayram ve Akşemseddin gibi gönül sultanları da önemli bir yere sahiptir.
-
İnsana Saygı ve Sevgi: İnsana saygı ve tüm insanları sevgiyle kucaklamayı temel düşünce edinen mutasavvıflar, tarih boyu insanlar üzerinde etkili olmuşlar, onların yetişmesinde toplumların aydınlatılmasında büyük rol oynamışlardır.
Bu etkiler, tasavvuf düşüncesinin Türk kültür hayatına derinlemesine nüfuz ettiğini göstermektedir.
