"Birleşmiş Milletler yoluyla iş görülmesinin olanaksız hâle" gelmesi hangi gelişmeye neden olmuştur? ABD, Marshall Planı ile hangi ekonomik kazançlar sağlamayı amaçlamıştır?

Question

Aşağıdaki metni okuyarak metnin altındaki soruları cevaplayınız.

"Stalin’in Doğu Avrupa’daki politikalarından duyulan endişe, bu bölgede komünist rejim kuruldukça artıyordu. Bu yüzden Washington Türkiye’nin stratejik önemini yeniden değerlendirmeye başladı. Her ne kadar kuramsal olarak Birleşmiş Milletler uluslararası anlaşmazlıkların havale edilebileceği ve havale edilmesi gereken bir forum idiyse de Sovyetler Birliği’nin Güvenlik Konseyi’nde sürekli vetoya başvurması Birleşmiş Milletler yoluyla iş görülmesini olanaksız hâle getirmekteydi ve ABD yönetimi de tek yanlı olarak hareket etmeye karar verdi. 12 Mart 1947’de Başkan Truman 'Truman Doktrini'ni' ortaya attı. Bu doktrin, ABD’nin, varlıkları dış baskı ya da kendi sınırları dâhilindeki militan azınlıkların tehdidinde olan "özgür ulusları" savunmaya yardım etmesi gerektiğini ve bu uluslara yardım edeceğini bildiriyordu. Doktrinin ilanına sebep, Başkan Truman’ın Amerikan kongresine sunduğu, (o sırada komünistler ile monarşi taraftarları arasındaki iç savaşın şiddetle hüküm sürdüğü) Yunanistan’a ve Türkiye’ye askerî ve mali destek önerisiydi. Bu, ABD’nin dünyanın her yerindeki komünizm karşıtı rejimlerin korunmasını taahhüt etmesinin başlangıcıydı. Kısa bir süre sonra, Haziran 1947’de, ekonomilerini onarmalarına yardım için Avrupa ülkelerine dev ölçekte mali destek öngören Marshall Planı öne sürüldü. Bu planın birbirini tamamlayan üç amacı bulunuyordu: Avrupalıların kendilerini toparlamalarına yardımcı olmak, Amerikan sanayisi için kârlı ihracat pazarlarını korumak ve beslemek, komünizme neden olan yoksulluğu ortadan kaldırmak."

(Erik Jan Zürcher (Hollandalı tarihçi), Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, s. 303-304.)

1. "Birleşmiş Milletler yoluyla iş görülmesinin olanaksız hâle" gelmesi hangi gelişmeye neden olmuştur?
2. ABD, Marshall Planı ile hangi ekonomik kazançlar sağlamayı amaçlamıştır?

Answer 1

1. “Birleşmiş Milletler yoluyla iş görülmesinin olanaksız hâle” gelmesi, Sovyetler Birliği’nin Güvenlik Konseyi’nde sürekli vetoya başvurması nedeniyle, ABD’nin tek yanlı olarak hareket etmeye ve Truman Doktrini’ni ilan etmeye karar vermesine neden olmuştur. Bu doktrin, ABD’nin komünizm tehdidi altındaki ülkelere mali ve askeri yardım yapacağını açıklamış ve ABD’nin dış politikasında bir dönüm noktası olmuştur.

2. ABD, Marshall Planı ile ekonomik olarak kötü durumda olan Avrupa ülkelerinde komünist partilerin iktidara gelmelerini engellemeyi ve Avrupa’nın Sovyet etkisi altına girmesini önlemeyi amaçlamıştır. Ayrıca, bu planla Amerikan sanayisi için kârlı ihracat pazarlarını korumayı ve beslemeyi, böylece ABD ekonomisini dolaylı yoldan güçlendirmeyi hedeflemiştir. Plan, Avrupa’daki yoksulluğu ortadan kaldırarak komünizmin yayılmasını engellemek ve Avrupa’nın ekonomik olarak toparlanmasına yardımcı olmak amacıyla tasarlanmıştır.