11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Sayfa 21 Cevapları - Cem Web Ofset Yayınları

Question

1. Okuduğunuz “Çalıkuşu” metninden alınan aşağıdaki cümlede kullanılan kısa çizginin (-) görevini belirleyiniz. Kısa çizginin kullanıldığı diğer durumları da açıklayarak bu durumlara örnekler veriniz. Örneklerinizi noktalı alana yazınız.

“Yanlarından ayrıldığım zaman göz ucuyla bana bakıyorlar, tuhaf birsurette sallanan kirli bacaklarını -kabuğuna çekilen kaplumbağalar gibi- yavaş yavaş çekerek altlarına alıyorlar. Ne yapalım, yavaş yavaş alışacağız.”

.............................................................................................................................................................................................................

2. Okuduğunuz metinlerde geçen “şikâyet, sükûnet, âşık” kelimelerinde bulunan düzeltme işaretinin (^) görevi nedir? Düzeltme işareti, kullanıldığı harflerin nasıl okunmasını sağlar? Sizler de düzeltme işaretinin kullanıldığı kelimeleri belirleyerek kelimelerinizi aşağıdaki noktalı alana yazınız. Bu kelimeler üzerinde telaffuz çalışması yapınız.

.............................................................................................................................................................................................................

Answer 1

1. Kısa Çizginin (-) Görevi ve Kullanım Durumları:

Cümlenin İncelenmesi: “Yanlarından ayrıldığım zaman göz ucuyla bana bakıyorlar, tuhaf bir surette sallanan kirli bacaklarını -kabuğuna çekilen kaplumbağalar gibi- yavaş yavaş çekerek altlarına alıyorlar. Ne yapalım, yavaş yavaş alışacağız.”

Kısa Çizginin (-) Görevi: Kısa çizgi bu cümlede açıklayıcı bir ara cümleyi vurgulamak için kullanılmıştır. Çizgi, ara cümlenin ana cümleye eklenmesini sağlar ve bu eklemeyi belirginleştirir. Ara cümle burada bir benzetme yaparak kirli bacakların nasıl çekildiğini tasvir etmektedir.

Kısa Çizginin Kullanıldığı Diğer Durumlar:

1. Açıklayıcı Ara Cümle:

   • Örnek: "Yataktan -daha önce hiç görmediğim- bir manzara ile uyandım."
   • Açıklama: Kısa çizgi, ara cümlenin ana cümleden ayrılmasını sağlar ve bu ara cümlenin ek bilgi verdiğini belirtir.

2. Diyalog İçinde Yan Cümle:

   • Örnek: "Geldiğinde -geç kalmıştın- bir şeyler hazırlamıştık."
   • Açıklama: Kısa çizgi, diyalog içinde açıklama veya ek bilgi veren cümleleri ayırır.

3. Özlem ve Üslup Belirtme:

   • Örnek: "Yaz tatilinde -ne kadar da çabuk geçti zaman- hep yeni yerler gördük."
   • Açıklama: Duygu, düşünce veya özlem ifadeleri kısa çizgi ile ayrılır.

2. Düzeltme İşaretinin (^) Görevi ve Telaffuz:

Düzeltme İşareti (^): Düzeltme işareti, harflerin doğru telaffuzunu sağlamak için kullanılır. Genellikle yazım hatalarını düzeltmek veya doğru telaffuzu belirtmek amacıyla harflerin üstüne eklenir.

Örnekler ve Telaffuz:

1. Şikâyet:

   • Telaffuz: "şikayet" şeklinde doğru okunur. Düzeltme işareti, "şikayet" kelimesindeki “e” harfinin açık okunması gerektiğini belirtir.

2. Sükûnet:

   • Telaffuz: "sükunet" şeklinde doğru okunur. Düzeltme işareti, “sükûnet” kelimesindeki “ü” harfinin doğru telaffuzunu sağlar.

3. Âşık:

   • Telaffuz: "aşık" şeklinde doğru okunur. Düzeltme işareti, "âşık" kelimesindeki "a" harfinin uzun okunması gerektiğini belirtir.

Düzeltme İşareti Kullanımında Örnekler:

1. Âlâ:
   • Telaffuz: "ala" olarak okunur.
2. Hâl:
   • Telaffuz: "hal" olarak okunur.
3. Kâr:
   • Telaffuz: "kar" olarak okunur.