Merceklerin çevremizdeki maddeleri olduğundan büyük ya da küçük göstermesinin temel nedeni, ışığın mercekten geçerken kırılmasıdır. Mercekler, yüzey şekillerine ve odak uzaklıklarına bağlı olarak ışık ışınlarını farklı şekilde yönlendirir. İnce kenarlı mercekler (dışbükey), ışığı bir noktada toplar ve cisimlerin büyütülmüş bir görüntüsünü oluşturabilir. Kalın kenarlı mercekler (içbükey) ise ışığı dağıtarak cisimleri daha küçük gösterir.
Merceklerin bu özellikleri, görüntülerin büyüklüğünü, şeklini ve alanını değiştirerek farklı bir perspektif sunar. Bu sayede büyüteç, teleskop, gözlük gibi araçlarda kullanılarak görme alanını genişletmek ya da görüntüyü büyütmek mümkün olur. Bu süreç tamamen ışığın kırılma yasalarına dayanır ve merceğin yüzey eğriliği ile malzemenin kırılma indisi bu etkiyi belirler.
