Aşağıdaki metni okuyarak soruları cevaplayınız. Metinden hareketle geçmişteki aile ve akrabalık ilişkileriyle günümüzdeki ilişkileri karşılaştırınız. Ailenin temel işlevleri nelerdir? Açıklayınız. Toplumsal yapıda meydana gelen değişimler aile yapısını nasıl etkilemektedir? Ailenin değişen ve değişmeyen işlevlerine örnekler veriniz.

Question

Aşağıdaki metni okuyarak soruları cevaplayınız.

Toplumsal Değişme ve Aile

Günümüz dünyasında ailenin konumu hızla değişmektedir. Ailedeki roller, fonksiyonlar ve yapısal faktörler yeniden inşa edilmektedir. Kurumsal olarak ailenin çöküşünün dillendirildiği bir ortamda, yıkımdan çok bir dönüşümün söz konusu olduğu daha doğrudur. Çeşitlilik arz eden modelleriyle günümüzün yeni aile yapıları, türlü koşulların etkisiyle hızla dönüşmektedir.

Bilindiği gibi aile, insanın en dar anlamda sosyal bir örgütlenme modelidir. Gerçekten de bu bağlamda aile, en küçük bir sosyal birlik olarak değerlendirilmektedir. Ancak ailenin rolü ve toplumsal hayattaki işlevlerinin zamana dayanan ve üyelerini her tür dışsal gerilim karşısında dirençle destekleyen konumu günümüzde kapsamlı tartışma ve müdahalelerle yüz yüze gelmektedir. Öyle ki ailenin fonksiyonlarında ortaya çıkan değişiklikler, çok kere aile kurumunun ortadan kalktığı ya da kalkabileceği şeklindeki değerlendirmelerin doğmasına imkân vermiştir.

Hâlbuki gerçekte rol ve işlevler el değiştirmiş, aile yeni bir strüktürle “insani” ve “toplumsal” konumunu özgül şart ve eylemlerin ağırlığı karşısında bir kere daha esastan inşa etmeye yönelmiştir. Burada ailenin kendini yeniden üreten dinamizminden ve onu her türlü dışsal etkiyle karşı karşıya getiren mevcut etkilerin ağırlığından söz etmek gerekmektedir.

Aile, oldukça yoğun bir birimdir ve genellikle sorumlulukları ortak olan üyelerin bir organizasyonu olarak görülmektedir. Kan bağı ya da yasal bağlarla birbirine bağlı olan insanlardan oluşmuş ve mahrem ilişkilerle örülü bir grup olarak aile, zaman içinde ayakta kalmayı başarmış çok esnek bir toplumsal birim olarak tanımlanabilir. Böylece akrabalık bağlarıyla doğrudan birbirine bağlanmış olan ve yetişkin üyelerinin çocukların bakımından sorumlu olduğu bir grup insandan söz edilmektedir. Sonuçta aileyi oluşturan şey, her biri kendi toplumsal konum içinde birbirlerini karşılıklı olarak etkileyen, ortak bir kültür yaratan, aile biçiminin gereğine göre paylaşan ve sürdüren ekonomik ve toplumsal bireyler grubudur. Tanımdan da anlaşılacağı gibi ailenin konumuyla işlevleri birbiriyle bütünleşmiş gibidir. Oysa ailenin fonksiyonlarında ortaya çıkan değişmeler, onun niteliğine ilişkin ortaya atılan iddia ve yorumlardan çok kere bağımsız bir şekilde seyretmektedir. Hatta günümüzün atomize toplumlarında aileye atfedilen statüyle, ailenin sürdürebilme inadı gösterdiği özellikleri sık sık karşı karşıya gelmektedir. Bu yüzleşmelerin ürettiği yeni gerilimler de aileyi derinlikli bir biçimde sarsmaktadır.

SORULAR

1. Metinden hareketle geçmişteki aile ve akrabalık ilişkileriyle günümüzdeki ilişkileri karşılaştırınız.

2. Ailenin temel işlevleri nelerdir? Açıklayınız.

3. Toplumsal yapıda meydana gelen değişimler aile yapısını nasıl etkilemektedir?

4. Ailenin değişen ve değişmeyen işlevlerine örnekler veriniz.

Answer 1

1. Metinden hareketle geçmişteki aile ve akrabalık ilişkileriyle günümüzdeki ilişkileri karşılaştırınız.

Geçmişteki aile ve akrabalık ilişkileri:

• Geniş aile yapısı: Geniş aile kavramı daha yaygındı. Büyükbaba, büyükanne, amca, hala gibi uzak akrabalar da aynı çatı altında yaşıyor veya sık sık bir araya geliyordu.
• Ekonomik birlik: Aileler genellikle kendi kendine yeterli ekonomik birimlerdi. Tarım, hayvancılık gibi faaliyetlerle uğraşıyor ve kendi ihtiyaçlarını karşılıyordu.
• Toplumsal kontrol: Aile, bireylerin davranışlarını şekillendiren ve toplumsal normları öğreten önemli bir kurumdu. Aile büyüklerinin sözü dinlenirdi.
• Dini ve kültürel değerlerin aktarımı: Aile, dini ve kültürel değerlerin bir kuşaktan diğerine aktarılmasında başrolü oynardı.
• Destekleyici bir ağ: Aile, üyelerine her türlü durumda destek olan geniş bir ağ sunardı.

Günümüzdeki aile ve akrabalık ilişkileri:

• Çekirdek aile yapısı: Çekirdek aile (anne, baba, çocuklardan oluşan) daha yaygın hale geldi.
• Ekonomik bağımsızlık: Aileler, ekonomik olarak daha bağımsız hale geldi. Çalışan kadın sayısı arttı, aileler daha çok piyasaya bağımlı hale geldi.
• Toplumsal kontrolün azalması: Bireylerin özgürlüğü arttı, ailelerin bireyler üzerindeki kontrolü azaldı.
• Dini ve kültürel değerlerin değişimi: Modernleşme ve küreselleşmeyle birlikte dini ve kültürel değerler değişti, aile içindeki değer aktarımı daha karmaşık bir hal aldı.
• Destek ağının küçülmesi: Aileler daha bireyselleşti, geniş aile bağları zayıfladı.

2. Ailenin temel işlevleri nelerdir? Açıklayınız.

• Üreme ve sosyalleşme: Yeni bireyler yetiştirmek ve onları topluma hazırlamak.
• Ekonomik destek: Aile üyelerinin maddi ihtiyaçlarını karşılamak.
• Psikolojik destek: Aile üyelerine duygusal destek sağlamak, onlara güvenli bir ortam sunmak.
• Sosyal statü ve kimlik verme: Bireylere sosyal bir statü ve kimlik kazandırmak.
• Kültürel değerlerin aktarımı: Dini, ahlaki ve kültürel değerleri bir kuşaktan diğerine aktarmak.

3. Toplumsal yapıda meydana gelen değişimler aile yapısını nasıl etkilemektedir?

Toplumsal yapıda meydana gelen değişimler, aile yapısının rol ve işlevlerini yeniden şekillendirmektedir. Kentleşme, bireyselleşme ve teknolojik ilerlemeler aile içindeki iletişimi ve dayanışmayı değiştirmiştir. Kadınların iş gücüne katılımı, geleneksel rol dağılımını dönüştürmüş; boşanma oranlarının artışı ve evlilik dışı yaşam biçimlerinin kabul görmesi, aile yapısını çeşitlendirmiştir. Bununla birlikte, toplumsal cinsiyet eşitliği ve bireysel özgürlük gibi yeni değerler, ailenin rollerine farklı bir bakış açısı getirmiştir.

4. Ailenin değişen ve değişmeyen işlevlerine örnekler veriniz.

Değişen işlevler:

• Ekonomik işlev: Geçmişte aileler kendi kendine yeterli ekonomik birimlerken, günümüzde daha çok piyasaya bağımlı hale geldi.
• Toplumsal kontrol işlevi: Ailenin bireyler üzerindeki kontrolü azaldı, bireylerin özgürlüğü arttı.
• Kültürel değerlerin aktarımı: Küreselleşmeyle birlikte kültürel değerler değişti, aile içindeki değer aktarımı daha karmaşık bir hal aldı.

Değişmeyen işlevler:

• Üreme ve sosyalleşme: Aile, hala yeni bireyler yetiştirme ve onları topluma hazırlama işlevini görüyor.
• Psikolojik destek: Aile, üyelerine duygusal destek sağlamaya devam ediyor.
• Sosyal statü ve kimlik verme: Aile, bireylere hala sosyal bir statü ve kimlik kazandırıyor.

Sonuç olarak, aile kurumu, toplumsal değişimlerin etkisiyle sürekli dönüşüm içinde olsa da, bazı temel işlevleri değişmeden kalmaktadır. Ailenin önemi ve işlevleri, gelecekte de toplumsal yapının ve bireylerin ihtiyaçlarına göre şekillenmeye devam edecektir.