Okuduğunuz metinde I. Dünya Savaşı öncesinde ve savaş sırasında Osmanlı Devleti’nin paylaşılması ile ilgili yapılan hangi gizli anlaşmadan bahsedilmektedir? Sizce bu gizli antlaşmanın yapılmasının sebepleri neler olabilir? Görüşlerinizi belirtiniz.

Question

Tarihte “1916 Taksim Projesi” ya da “Sykes-Picot” projesi de denilen gizli paylaşım projesi, Sevr Antlaşması’nın bir nevi ön projesi gibiydi. Rusya, Boğazlar ile Kuzey Anadolu’ya; Yunanistan, İzmir ve havalisine; İtalya, Antalya ve çevresine; Fransa, Kilikya, Suriye, Lübnan ve Güneydoğu Anadolu’ya; İngiltere, Irak ve Filistin’e göz dikerler. Arabistan da ayrı devlet oluyordu.

24 Nisan 1920’de İngiltere ve Fransa Akdeniz kıyısında San Remo’da Türkiye’ye dikte edilecek şartlar üzerinde mutabakata varırlar. 10 Ağustos 1920’de Sevr Barış Antlaşması’nın şartları 11 Mayısta Paris civarında Versay’da Osmanlı temsilcilerine verilir.

Savaşa sürerken mevcut olan durumda değişikler olmuş, çarlık Rusyası yıkılmış ve onun yerine Sovyetler Birliği vücut bulmuştu. Bir de şu vardı: Mütareke sırasında Güney Kafkasya; Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan şeklinde üç devlete ayrılmıştı.

Kısacası I. Dünya Savaşı’nda İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan, Bulgaristan, Osmanlı) cephesinde yenilgi meydana gelince bu devletlerden Avusturya-Macaristan ile Osmanlı İmparatorluğu, daha mütareke günlerinde fiilen parçalanmışlardı. Birer imparatorluk olarak tarih sahnesinden silinmişlerdi. Almanya’da imparatorluk idaresi fiilen çökmüştü. Fakat Almanya’nın fazla parçalanması bahis konusu değildi. Çünkü Almanya nispeten, pek ırk karışıklığı olmayan bir ülkeydi. Bulgaristan’da ise siyasi karışıklıklar almış yürümüştü.

Okuduğunuz metinde I. Dünya Savaşı öncesinde ve savaş sırasında Osmanlı Devleti’nin paylaşılması ile ilgili yapılan hangi gizli anlaşmadan bahsedilmektedir? Sizce bu gizli antlaşmanın yapılmasının sebepleri neler olabilir? Görüşlerinizi belirtiniz.

Answer 1

Metinde bahsedilen gizli anlaşma, "1916 Taksim Projesi" ya da daha yaygın adıyla "Sykes-Picot Anlaşması". Bu anlaşma, I. Dünya Savaşı sırasında İngiltere ve Fransa arasında, Rusya'nın da onayıyla imzalanmış gizli bir paylaşım planıydı. Anlaşma, Osmanlı İmparatorluğu'nun Ortadoğu topraklarının savaş sonrasında nasıl paylaşılacağını belirliyordu. Metinde de belirtildiği gibi, bu anlaşma daha sonraki Sevr Antlaşması'nın da bir nevi temelini oluşturmuş.

Bence bu gizli anlaşmanın yapılmasının birkaç önemli sebebi var. Öncelikle, I. Dünya Savaşı'nın başlarında İtilaf Devletleri, Osmanlı İmparatorluğu'nun savaşı kaybedeceğini öngörüyorlardı. Bu nedenle, Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaşmak için şimdiden planlar yapmaya başlamışlardı. Yani ortada bir "pasta" vardı ve bu pastayı kimin ne kadar yiyeceğini önceden belirlemek istiyorlardı.

İkinci olarak, bu devletlerin Ortadoğu'da önemli çıkarları vardı. İngiltere, özellikle Süveyş Kanalı ve Hindistan yolu üzerindeki güvenliğini sağlamak için bölgeye hakim olmak istiyordu. Fransa ise tarihsel bağları ve bölgedeki misyonerlik faaliyetleri nedeniyle Suriye ve Lübnan üzerinde hak iddia ediyordu. Rusya da sıcak denizlere inme ve Boğazlar üzerinde kontrol kurma emelleri taşıyordu. Bu çıkarların çatışmaması ve savaş sonrasında sorun çıkmaması için önceden anlaşmak mantıklı gelmiş olabilir.

Üçüncü olarak, o dönemde Avrupa'da yaygın olan sömürgecilik anlayışı da bu anlaşmanın yapılmasında etkili olmuş olabilir. Güçlü Avrupa devletleri, dünyanın geri kalanını kendi aralarında paylaşmanın doğal hakları olduğunu düşünüyorlardı. Osmanlı İmparatorluğu da zayıflamış ve "hasta adam" olarak görülüyordu. Bu nedenle, topraklarının paylaşılması, o dönemin zihniyetine göre normal bir durum olarak algılanıyordu.

Sykes-Picot Anlaşması, I. Dünya Savaşı sırasında İtilaf Devletleri'nin Osmanlı topraklarını paylaşmak için yaptıkları gizli bir plan olarak tarihe geçti. Bu anlaşmanın yapılmasının sebepleri arasında, Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşü öngörüsü, bölgedeki stratejik ve ekonomik çıkarlar ve yaygın sömürgecilik anlayışı sayılabilir. Bu gizli anlaşma, daha sonra Ortadoğu'nun siyasi haritasını derinden etkilemiş ve günümüze kadar uzanan bazı sorunların da temelini oluşturmuştur.