Çerkes Ethem'in Milli Mücadele'deki rolü gerçekten de karmaşık ve tartışmalı bir konu. Başlangıçta vatanı için savaşan bir kahramanken, sonradan düşman tarafına geçmesi, hem Milli Mücadele'ye katkıları hem de verdiği zararlar açısından önemli sonuçlar doğurmuştur.
Yararları:
Ethem Bey'in Milli Mücadele'nin ilk dönemlerindeki en büyük yararı, Kuvay-ı Seyyare adıyla bilinen birlikleriyle düşman işgaline karşı önemli başarılar kazanmasıydı. Özellikle Yunan ilerleyişini durdurmada ve iç isyanların bastırılmasında büyük rol oynamıştır. Düşünsene, düzenli bir ordunun henüz kurulmadığı, ülke topraklarının işgal altında olduğu bir dönemde, Ethem Bey ve kuvvetleri adeta bir "kurtarıcı" gibi ortaya çıkıyor ve düşmana karşı direnişi örgütlüyordu. Bu, halkın moralini yükseltiyor ve Milli Mücadele'ye olan inancı artırıyordu. Özellikle Demirci Mehmet Efe ile birlikte Güney Cephesi'nde Yunan ilerleyişini durdurması çok önemli bir başarıydı. Ayrıca, Ethem Bey'in kuvvetleri, Bolu, Düzce ve Hendek isyanlarının bastırılmasında da etkili olmuştu. Bu isyanlar, Milli Mücadele'nin iç cephesini tehdit ediyordu ve Ethem Bey'in bu isyanları bastırması, Milli Mücadele'nin daha güçlü bir şekilde devam etmesini sağlamıştır. Yani Ethem Bey, Kuvay-ı Milliye ruhunun sembollerinden biri haline gelmiş ve halkın direniş azmini körüklemiştir.
Zararları:
Ethem Bey'in Milli Mücadele'ye verdiği en büyük zarar ise, düzenli orduya katılmayı reddetmesi ve sonunda isyan etmesidir. Milli Mücadele'nin başlarında Kuvay-ı Milliye birlikleri önemli görevler üstlenmiş olsa da, düzenli ordunun kurulmasıyla birlikte bu birliklerin orduya katılması gerekiyordu. Ancak Ethem Bey, kendi bağımsızlığını korumak istemiş ve düzenli orduya katılmaya karşı çıkmıştır. Bu durum, Milli Mücadele'nin birlik ve beraberliğini zedelemiş ve iç cephede yeni bir sorun yaratmıştır. Ethem Bey'in isyanı, I. İnönü Savaşı sırasında patlak vermiş ve bu durum, Milli Mücadele'yi zor durumda bırakmıştır. Düşünsene, bir yandan düşmanla savaşıyorsun, bir yandan da iç isyanla uğraşmak zorunda kalıyorsun. Bu, kaynakların bölünmesine ve mücadelenin zayıflamasına neden olmuştur. En sonunda, Ethem Bey ve kardeşleri Yunan tarafına geçerek Milli Mücadele'ye ihanet etmişlerdir. Bu durum, Ethem Bey'in başlangıçtaki kahramanlık imajını tamamen yıkmış ve ona "vatan haini" damgasını vurmuştur. Bu olay, Milli Mücadele'nin moralini olumsuz etkilemiş olsa da, düzenli ordunun önemini ve merkezi otoritenin gerekliliğini de açıkça göstermiştir.
Ethem Bey'in hikayesi, Milli Mücadele'nin karmaşık ve zorlu bir dönem olduğunu gösteriyor. Başlangıçta büyük yararlar sağlayan Ethem Bey, sonradan isyanı ve ihanetiyle Milli Mücadele'ye büyük zararlar vermiştir. Bu olay, Milli Mücadele'nin derslerle dolu bir parçası olarak tarihe geçmiştir.
