9.Sınıf Tutku Yayınları Fizik Ders Kitabı Sayfa 30 Cevabı
Tarihte günümüze kadar zaman ölçümünde kullanılan (güneş, su, kum, mekanik ve atom saatleri gibi) saatleri araştırınız. İnsanlar tarih boyunca neden hep zamanı ölçme ihtiyacı hissetmiş olabilirler? Saatlerdeki bu kronolojik gelişme neye paralel olarak gerçekleşmiştir? Bu soruların cevaplarını sınıf ortamında tartışınız.
Cevap:
-
İlk zaman ölçümü yöntemlerinden biri güneş saatidir. Güneş saati, bir çubuğun güneş ışığına göre oluşturduğu gölgenin uzunluğunu takip ederek zamanı gösteren bir alettir. Tarihte bilinen ilk güneş saatini Mısır Medeniyeti icat etmiş ve kullanmıştır. Güneş saatleri yüzyıllar boyunca farklı medeniyetler tarafından geliştirilmiştir. Güneş saatlerinin dezavantajı ise bulutlu havalarda ve geceleri kullanılamamasıdır.
-
Güneş saatlerinin işe yaramadığı durumlarda kullanılan bir diğer yöntem ise su saatidir. Su saati, tam bir günde boşalan büyük bir su kabından oluşan bir alettir. Kabın altında bir delik, içinde ise geçen zamanı gösteren çizgiler bulunur. Su bu delikten yavaş yavaş akarken suyun seviyesi bu çizgilerden birine geldiğinde belirli bir zaman geçtiği anlaşılır. Su saatlerinin de Eski Mısır’da ortaya çıktığı, daha sonra farklı medeniyetler tarafından geliştirildiği tahmin edilir.
-
Zaman ölçümünde önemli bir dönüm noktası ise mekanik saatlerin icadıdır. İlk mekanik saatler 1300’lü yıllarda kullanılmaya başlanmıştır. Mekanik saatler, serbest düşmesi engellenmiş ağırlıkların çarkları döndürdüğü ve böylece zamanı gösterdiği cihazlardır. Mekanik saatler zamanla daha hassas ve küçük hale getirilmiştir. 1500’lü yıllarda ilk cep saatleri ortaya çıkmıştır.
-
Mekanik saatlerin geliştirilmesiyle birlikte kum saati, mum saati ve tütsü saati gibi farklı yöntemler de kullanılmıştır. Kum saati, iki cam kürenin dar bir boruyla bağlandığı ve üstteki küredeki kumun alttaki küreye belirli bir sürede aktığı bir alettir. Mum saati, üzerinde zaman dilimleri işaretlenmiş mumların yanma süresine göre zamanı gösteren bir alettir. Tütsü saati ise üzerinde zaman dilimleri işaretlenmiş tütsülerin yanma süresine göre zamanı gösteren bir alettir.
-
Zaman ölçümünde yeni bir çağ ise elektrikli saatlerin icadıyla başlamıştır. Elektrikli saatler, elektrik akımının titreşimini kullanarak zamanı ölçen cihazlardır. Elektrikli saatlerin ilk örnekleri 1800’lü yıllarda ortaya çıkmıştır. Elektrikli saatlerin en yaygın türü olan kuvars saatleri, kuvars kristalinin elektrik akımına maruz kaldığında titreşmesini kullanarak zamanı ölçer.
-
Zaman ölçümünde en hassas yöntem ise atom saatleridir. Atom saatleri, atomların elektromanyetik radyasyona maruz kaldığında yaydıkları ışığın frekansını kullanarak zamanı ölçer. Atom saatleri, saniyenin milyarda biri kadar bir hata payıyla çalışır. Atom saatleri, 1949’da ilk kez kullanılmıştır.
İnsanlar tarih boyunca neden hep zamanı ölçme ihtiyacı hissetmiş olabilirler sorusuna genel olarak şu sebepleri sayabiliriz:
-
Zamanı ölçmek, insanların günlük hayatlarını planlamalarına, düzenli bir şekilde çalışmalarına, tarım yapmalarına, ticaret yapmalarına, ibadet etmelerine, seyahat etmelerine ve daha birçok faaliyette bulunmalarına yardımcı olur.
-
Zamanı ölçmek, insanların doğal olayları anlamalarına, takvim oluşturmalarına, mevsimleri belirlemelerine, astronomi bilimini geliştirmelerine ve zamanın akışını kaydetmelerine olanak sağlar.
-
Zamanı ölçmek, insanların bilimsel araştırmalar yapmalarına, deneyler gerçekleştirmelerine, fiziksel büyüklükleri tanımlamalarına ve hesaplamalarına ve teknolojik gelişmelere katkıda bulunmalarına imkân verir.
Saatlerdeki bu kronolojik gelişme neye paralel olarak gerçekleşmiştir? Bu sorunun da birden fazla cevabı olabilir. Ancak genel olarak şu faktörleri göz önünde bulundurabiliriz:
-
Saatlerdeki gelişme, insanların zaman ölçümüne duydukları ihtiyacın artmasıyla paralel olarak gerçekleşmiştir. Örneğin tarım toplumlarından sanayi toplumlarına geçişte zamanın daha verimli kullanılması gerektiği için daha hassas saatler icat edilmiştir.
-
Saatlerdeki gelişme, insanların bilimsel ve teknolojik bilgilerinin artmasıyla paralel olarak gerçekleşmiştir. Örneğin elektriğin keşfiyle elektrikli saatler, atom fiziğinin gelişmesiyle atom saatleri ortaya çıkmıştır.
-
Saatlerdeki gelişme, insanların kültürel ve estetik zevklerinin değişmesiyle paralel olarak gerçekleşmiştir. Örneğin saatler sadece zaman gösteren cihazlar olmaktan çıkıp sanatsal değeri olan eserler haline gelmiştir. Saatlerin şekilleri, renkleri, süslemeleri farklılaşmıştır.
9.Sınıf Tutku Yayınları Fizik Ders Kitabı Sayfa 35 Cevabı
Aşağıdaki parantez içindeki boşluklara verilen cümleler doğru ise ‘’D’’, yanlış ise ‘’Y’’ yazınız.
1) (D) Akım ve ışık şiddeti temel büyüklüktür.
2) (Y) 1000 santimetre 1 metredir.
3) (Y) Bir maddeyi oluşturan taneciklerin ortalama kinetik enerjisine sıcaklık denir.
4) (D) Basınç ve enerji türetilmiş büyüklüklerdir.
5) (D) Skaler büyüklükler ifade edilirken yön kullanılmaz.
6) (D ) Temel büyüklükler aynı zamanda skaler büyüklüklerdir.
7) (D) Vektörel büyüklüklerin ifadesinde başlangıç noktası, şiddeti ve yönü olan doğru parçaları kullanılır.
8) (Y) Akım şiddeti, yönlü bir büyüklüktür.
9) (Y) Zıt vektörler aynı doğrultuda olmak zorunda değildir.
10) (Y ) Bir vektörün skalerle çarpımı vektörün doğrultusunu değiştirebilir.
