Mustafa Kemal, “Ya istiklal ya ölüm!” parolasını Millî Mücadele döneminde, Türk milletinin tam bağımsızlık hedefini vurgulamak için söylemiştir. Bu söz, halkın esaret altında yaşamaktansa bağımsızlık için savaşmayı tercih etmesi gerektiğini anlatmaktadır. Özellikle Mondros Ateşkes Anlaşması’ndan sonra vatan topraklarının işgal edilmesi, Mustafa Kemal ve silah arkadaşlarını harekete geçirmiştir. Türk milleti için tek çözümün tam bağımsızlık olduğunu savunan Mustafa Kemal, manda ve himaye fikrine karşı çıkmış, hiçbir yabancı gücün boyunduruğu altına girmeyi kabul etmemiştir. Bu nedenle, Erzurum ve Sivas Kongreleri’nde alınan kararlarla bağımsızlık için topyekûn mücadele edilmesi gerektiğini belirtmiş ve halkı bu mücadeleye davet etmiştir. “Ya istiklal ya ölüm!” sözü, Türk milletinin varlığını sürdürmesi için bağımsızlıktan başka bir seçeneğin olmadığını ifade eden kararlı ve güçlü bir mesajdır.
