Verilen görseldeki soruyu inceleyelim. Soru, cümlelerle ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisinin söylenemeyeceğini soruyor.
I. Cümle: "Çocuklar, ormanın derinliklerinde kurdukları kulübede gün boyu oynadılar."
-
Belirtisiz isim tamlaması: "orman derinlikleri"
-
Zarf görevi: Bu tamlama "nerede oynadılar?" sorusuna cevap veriyor. "kulübede" kelimesiyle birlikte yer zarfı oluşturuyor.
-
Bu durumda A şıkkındaki ifade doğrudur.
II. Cümle: "Teyzem, kütüphanenin en sessiz köşesine oturmuş kitap okuyordu."
-
Belirtili isim tamlaması: "kütüphanenin köşesi"
-
Belirtisiz isim tamlaması: "kitap okumak"
-
Zarf: "en sessiz" ifadesindeki "en" kelimesi, "sessiz" sıfatını derecelendirerek zarf görevi görüyor. "sessiz" kelimesi de "köşesi" ismini niteliyor.
-
B şıkkında "zarf, belirtili isim tamlamasının arasına giren sıfatı derecelendirmiştir" deniyor. Ancak "en sessiz" ifadesi, "kütüphanenin köşesi" tamlamasının arasına değil, "köşesi" kelimesinin önüne gelerek onu nitelemiştir. Bu ifade yanlıştır.
III. Cümle: "Yaz boyunca, dağ eteğindeki küçük yaylada kaldılar."
-
İsim tamlaması: "dağ eteği"
-
Sıfat görevi: "dağ eteğindeki" ifadesi, "-ki" eki alarak "yaylada" kelimesinin sıfatı haline gelmiştir. "Hangi yayla?" sorusuna "dağ eteğindeki yayla" cevabını verir.
-
Bu durumda C şıkkındaki ifade doğrudur.
IV. Cümle: "Tatilde, tamamında sahil boyunca yürüyüş yapıp turistler çok fazlaydı."
-
Sıfat-fiil: "yürüyüş yapıp" ifadesindeki "-ıp" eki zarf-fiil ekidir, sıfat-fiil değildir.
-
Zarf-fiil: "yürüyüş yapıp" ifadesindeki "-ıp" eki zarf-fiildir.
-
D şıkkında "hem sıfat-fiile hem de zarf-fiile yer verilmiştir" deniyor. Bu cümlede sadece zarf-fiil vardır. Bu ifade yanlıştır.
V. Cümle: "Babam, apartmanın arka bahçesinde domates fideleri dikti."
-
Belirtili isim tamlaması: "apartmanın bahçesi"
-
Belirtisiz isim tamlaması: "domates fideleri"
-
Bu durumda E şıkkındaki ifade doğrudur.
Soruda birden fazla yanlış şık bulunuyor (B ve D). Ancak sorunun hatalı olduğu düşünülürse, genelde bu tür sorularda en belirgin yanlışlık aranır.
Açıklamalı Çözüm:
-
A şıkkı: "ormanın derinlikleri" belirtili isim tamlamasıdır, ancak cümlenin devamında "orman derinlikleri" olarak kullanılarak belirtisiz isim tamlaması gibi bir anlam katılmıştır. "Nerede oynadılar?" sorusuna cevap verdiği için zarf görevi görür. A şıkkı doğru kabul edilebilir.
-
B şıkkı: "kütüphanenin en sessiz köşesi" ifadesinde "en sessiz" sıfat tamlaması, "kütüphanenin köşesi" belirtili isim tamlamasının arasına girmiyor, tamlamanın içinde yer alıyor ve "köşe" ismini niteliyor. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
-
C şıkkı: "dağ eteğindeki yayla" sıfat tamlamasıdır ve "dağ eteği" isim tamlaması "-ki" sıfat yapma eki alarak sıfat görevini üstlenmiştir. Bu ifade doğrudur.
-
D şıkkı: Bu cümlede sadece "yapıp" zarf-fiili vardır, sıfat-fiil yoktur. Bu ifade de kesinlikle yanlıştır.
-
E şıkkı: "apartmanın bahçesi" belirtili, "domates fideleri" belirtisiz isim tamlamasıdır. Bu ifade doğrudur.
Sorunun şıklarında hem B hem de D şıkkı yanlış bilgi vermektedir. Ancak sorunun orijinalinde muhtemelen bir baskı hatası bulunmaktadır. Eğer tek bir doğru cevap olması gerekiyorsa, genellikle bu tip durumlarda en net ve bariz yanlışlık kabul edilir. D şıkkındaki "sıfat-fiil" ve "zarf-fiil" ayrımı, dil bilgisi kuralları açısından çok net bir yanlıştır.
Sonuç olarak, D şıkkı cümlede sıfat-fiil bulunmadığı için kesinlikle yanlıştır.
