Roman bütünlüğü Avrupaî bir tür müdür yoksa bize ait tahkiye geleneğinin on dokuzuncu yüzyılda bir değişim geçirmesiyle mi ortaya çıkmıştır? Bu soruya kesin bir cevap vermek zor. Ancak bu türün ilk yazarlarının kendilerini Doğu hikâye geleneğine bağlamayı değil Batılı romanın temsilcisi saymayı tercih ettikleri bilinmektedir. Bu tavır, bizim edebiyatımızdaki ilk yazarı olan Ahmet Mithat Efendi'nin 1874'te yayımladığı Hasan Mellah'ın ön sözünde "sadece roman için değil bütün öteki edebiyat ve hikemiyat için bu tarihten üç yüz yıl öncesini başlangıç noktası sayar" ve kendisini henüz çok fakir edebiyatı ve "hikemiyat" ile meşgul olan bir milletin yazarı olarak kabul eder. Ahmet Mithat Efendi gibi "muhafazakâr" bir yazar bile roman türünü bizdeki tahkiye geleneğiyle ilişkilendirmeyi düşünmemiştir. Dolayısıyla roman, edebiyatımızda on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan yeni bir tür olarak kabul etmemiz gerekiyor. Ahmet Mithat Efendi, Şemsettin Sami, Namık Kemal gibi bu türün ilk yazarları, Batılı meslektaşlarının eserlerine öykünerek ilk romanlarını kaleme almışlardır. Ancak bu yazarlar bize ait bir edebiyat geleneğinin içinde yetişmiş; mesneviler ve halk hikâyeleri, meydan hikâyeleri okumuş/dinlemişlerdir. Bu yüzden de eserlerinde eski hikâye anlatma geleneğinden izler her zaman bulunacaktır.
Soru:
Bu parçadan aşağıdakilerden hangi çıkarıma ulaşılamaz?
A) Roman türünün tüm yönleriyle Batı edebiyatı mahsulü olduğu bir gerçektir. B) Roman türünde ilk eserleri veren yazarlarımız, kendilerini geleneksel anlatıdan yararlanmış olarak göstermek istemez. C) Ahmet Mithat Efendi gibi gelenekçi bir yazarın dahi romanı Doğu kültürüne bağlamayışı dikkat çekicidir. D) Ahmet Mithat Efendi, Şemsettin Sami, Namık Kemal'in ilk eserleri Batılı yazarları taklit niteliğindedir. E) İlk dönem roman yazarlarımızın gelenekçi anlatış tarzları ile yetişme tarzları arasında sıkı bir bağ vardır.
Cevap Açıklaması
Parçadaki bilgileri seçeneklerle karşılaştıralım:
-
B) Roman türünde ilk eserleri veren yazarlarımız, kendilerini geleneksel anlatıdan yararlanmış olarak göstermek istemez.
-
C) Ahmet Mithat Efendi gibi gelenekçi bir yazarın dahi romanı Doğu kültürüne bağlamayışı dikkat çekicidir.
-
D) Ahmet Mithat Efendi, Şemsettin Sami, Namık Kemal'in ilk eserleri Batılı yazarları taklit niteliğindedir.
-
E) İlk dönem roman yazarlarımızın gelenekçi anlatış tarzları ile yetişme tarzları arasında sıkı bir bağ vardır.
-
Ulaşılır. Metinde, bu yazarların "bize ait bir edebiyat geleneğinin içinde yetişmiş; mesneviler ve halk hikâyeleri, meydan hikâyeleri okumuş/dinlemişlerdir" deniyor. Bu da onların yetişme tarzının gelenekle sıkı bir bağ içinde olduğunu gösterir.
-
A) Roman türünün tüm yönleriyle Batı edebiyatı mahsulü olduğu bir gerçektir.
-
Ulaşılamaz. Metnin başında bu bir soru olarak sorulmuş ("Avrupaî bir tür müdür... yoksa... değişim geçirmesiyle mi ortaya çıkmıştır?"). Metin bu soruya kesin bir cevap vermekten kaçınmış ("Bu soruya kesin bir cevap vermek zor") ve hatta yazarların Batılı eserlerden etkilenmesine rağmen, "eserlerinde eski hikâye anlatma geleneğinden izler her zaman bulunacaktır" diyerek romanın tüm yönleriyle Batı mahsulü olduğu gerçeğini reddetmiştir.
Doğru Cevap: A
