"Ek eylem (ek fiil)" nedir? Kaç görevi vardır?

Question

<span itemprop="name">&quot;Ek eylem (ek fiil)&quot; nedir? Kaç görevi vardır?</span>

Answer 1

Ek eylem, diğer adıyla ek fiil, Türkçede isim soylu sözcükleri yüklem yapmaya ve basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı fiil yapmaya yarayan özel bir yardımcı fiildir. Temel olarak "i-" (imek) fiilidir.

Ek eylemin Türkçede iki temel görevi vardır:

1. İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak

Ek eylem, isimlere veya isim soylu sözcüklere (sıfat, zamir, zarf, fiilimsi vb.) gelerek onları cümlenin yüklemi yapar ve onlara zaman anlamı katar. Bu görevde ek fiilin dört farklı çekimlenişi bulunur:

• Geniş Zaman Çekimi: (Öğrencidir, Güzelim, Yorgunsun vb.)

• Görülen Geçmiş Zaman Çekimi (-di): (Öğrenciydi, Güzeldi vb.)

• Öğrenilen Geçmiş Zaman Çekimi (-miş): (Öğrenciymiş, Güzelmiş vb.)

• Şart Çekimi (-se): (Öğrenciyse, Güzelse vb.)

  • Örnek: Hava dün çok soğuktu. (İsim olan "soğuk" kelimesini yüklem yapmıştır.)

2. Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapmak

Ek eylem, çekimli bir fiile gelerek o fiilin yanına ikinci bir zaman eki (kip eki) ekler ve fiili birleşik zamanlı yapar. Bu, temel olarak üç şekilde gerçekleşir:

• Hikâye Birleşik Zamanı (-di): Fiilin geçmişte yapıldığını bildirir.

  • Örnek: Geliyordu (Şimdiki zamanın hikâyesi)

• Rivayet Birleşik Zamanı (-miş): Fiilin geçmişte yapıldığı bilgisinin başkasından öğrenildiğini bildirir.

  • Örnek: Geliyormuş (Şimdiki zamanın rivayeti)

• Şart Birleşik Zamanı (-se): Birleşik zamanlı fiilin gerçekleşmesini bir şarta bağlar.

  • Örnek: Geliyorsa (Şimdiki zamanın şartı)

  • Örnek: Akşamları düzenli olarak koşardı. (Geniş zamanın hikâyesi yaparak fiili birleşik zamanlı yapmıştır.)