"Ek eylemin" cümleye kattığı iki farklı anlamı (görevini) örneklerle açıklayınız.

Question

<span itemprop="name">&quot;Ek eylemin&quot; cümleye kattığı iki farklı anlamı (görevini) örneklerle açıklayınız.</span>

Answer 1

Ek eylem, yani ek fiil ("i-" fiili), cümlede iki temel görev ve dolayısıyla iki temel anlam katma işlevi üstlenir.

1. İsim Soylu Sözcüklere Gelerek Onları Yüklem Yapmak

Bu görevde ek eylem, isim soylu bir sözcüğün (isim, sıfat, zamir vb.) cümlede yargı bildirmesini ve yüklem olmasını sağlar, onlara zaman anlamı ekler.

• Kattığı Anlam: Varlık, oluş veya durum tespiti anlamı katar.

• Eklenen Anlam:

  • Geçmiş zaman (idi, imiş), şart (ise) veya geniş zaman (dir) anlamı ekler.

• Örnek Cümleler:

  • Hava bugün oldukça güneşliydi. (Sıfat olan "güneşli" kelimesine geçmiş zaman anlamı katıp yüklem yapmıştır.)

  • Bu, benim en sevdiğim kitaptır. (İsim olan "kitap" kelimesine geniş zaman anlamı katıp yüklem yapmıştır.)

2. Basit Zamanlı Fiillere Gelerek Onları Birleşik Zamanlı Yapmak

Bu görevde ek eylem, zaten çekimli olan bir fiile ikinci bir zaman (kip) anlamı ekleyerek o fiili birleşik zamanlı hale getirir.

• Kattığı Anlam: Fiile hikâye, rivayet veya şart anlamı katar.

• Eklenen Anlam:

  • Hikâye (Görülen Geçmiş Zaman): Eylemin geçmişte yapıldığı veya süreklilik arz ettiği anlamını katar.

    • Örnek: Herkes onu dikkatle dinliyordu. (Şimdiki zamanın hikâyesi, geçmişte süren eylem.)

  • Rivayet (Duyulan Geçmiş Zaman): Eylemin başkasından duyulduğu veya tahmin edildiği anlamını katar.

    • Örnek: Eskiden buralarda büyük bir pazar kurulurmuş. (Geniş zamanın rivayeti, başkasından duyulma.)

  • Şart: Eylemin gerçekleşmesini bir koşula bağlar.

    • Örnek: Eğer erken geliyorsa onu beklemeliyiz. (Şimdiki zamanın şartı.)