Usturlap, eski zamanlarda kullanılan çok gelişmiş bir astronomik ölçüm aletidir. Onu, gökyüzünün iki boyutlu bir modeli veya o dönemin bir tür analog bilgisayarı gibi düşünebiliriz. Genellikle pirinç gibi metallerden yapılır ve üzerinde birçok karmaşık çizgi, daire ve hareketli parçalar bulunur.
Usturlabın temel amacı, gök cisimlerinin (Güneş, Ay ve yıldızlar gibi) ufuk çizgisinden ne kadar yüksekte olduğunu, yani 'irtifasını' ölçmektir. Bu temel ölçüm sayesinde pek çok farklı amaç için kullanılmıştır.
En yaygın kullanım alanlarından biri zamanı belirlemektir. Gündüz Güneş'in konumuna veya gece belirli yıldızların konumuna bakarak saatin kaç olduğunu çok hassas bir şekilde hesaplayabiliyorlardı. Aynı zamanda, denizciler ve gezginler için hayati bir 'navigasyon' aletiydi. Özellikle Kuzey Yıldızı'nın veya Güneş'in öğle vaktindeki yüksekliğini ölçerek bulundukları yerin enlemini (yani Ekvator'a olan kuzey-güney uzaklığını) tespit edebiliyorlardı.
İslam medeniyetinde ise usturlap, dini ibadetlerin yerine getirilmesi için büyük önem taşımıştır. Müslüman alimler onu, namaz kılmak için gereken 'kıble yönünü' tam olarak bulmak amacıyla kullanmışlardır. Ayrıca, gün içinde Güneş'in konumuna göre değişen namaz vakitlerinin (öğle, ikindi, akşam gibi) doğru bir şekilde hesaplanmasında da usturlaptan faydalanmışlardır. Bunların dışında, karada yükseklik ölçümleri (örneğin bir dağın yüksekliğini hesaplamak) veya astrolojik hesaplamalar gibi işler için de kullanıldığı olmuştur.
