İslam medeniyeti, temelini doğrudan Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamber'in Sünneti'nden alır ve bu iki ana kaynak, bilgiyi (ilmi) ve onu elde etme çabasını çok güçlü bir şekilde teşvik eder. İslam'a göre ilim, sadece dinî bilgileri değil, aynı zamanda Allah'ın yarattığı evreni (kâinatı) ve içindeki düzeni anlamaya yarayan her türlü faydalı bilgiyi kapsar.
Kur'an-ı Kerim'in Müslümanlara ilk emri "Oku!" (Alak Suresi, 1. ayet) olmuştur. Bu emir, okumanın, öğrenmenin ve bilginin İslam'daki temel yerini gösterir. Kur'an, bilen insanlarla bilmeyenlerin denk tutulamayacağını vurgular; örneğin Zümer Suresi'nin 9. ayetinde "...De ki: 'Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?'..." buyrularak bilginin ve bilgili insanın üstünlüğüne dikkat çekilir. Ayrıca, daha önce de bahsettiğimiz gibi, Kur'an'da "Düşünmez misiniz?", "Akletmez misiniz?", "Bakmaz mısınız?" gibi ifadelerle insanlar sürekli olarak evreni, doğayı ve kendi yaratılışlarını incelemeye davet edilir. Bu inceleme, bilimsel çalışmanın ta kendisidir ve bu ayetler, Müslümanları Allah'ın yarattığı düzeni (Sünnetullahı) keşfetmeye yönlendirir. Allah'tan, O'nun yarattığı düzeni bilen alimlerin daha çok saygıyla korkacağı (Fâtır Suresi, 28. ayet) belirtilerek ilim ile Allah'ı tanıma arasındaki bağ kurulur.
Hz. Peygamber de hadis-i şeriflerinde ilim öğrenmenin önemini defalarca vurgulamıştır. O'nun en bilinen hadislerinden biri, "İlim öğrenmek, kadın ve erkek her Müslümana farzdır (zorunludur)." sözüdür. Bu hadis, bilgiyi aramayı cinsiyet ayrımı yapmaksızın herkes için temel bir İslami görev olarak tanımlar. Hz. Peygamber, bu görevin sınırlarını da çok geniş tutmuş ve "İlim Çin'de de olsa onu alınız." diyerek, bilginin nerede ve kimde olduğuna bakılmaksızın, faydalı olduğu sürece alınması gerektiğini belirtmiştir. Yine "Beşikten mezara kadar ilim öğreniniz." hadisi, öğrenmenin hayat boyu sürmesi gereken kesintisiz bir faaliyet olduğunu gösterir. Hz. Peygamber, "Alimler, peygamberlerin varisleridir." buyurarak da bilimle uğraşan, bilgi üreten ve bunu öğreten kişilere çok büyük bir değer atfetmiştir. Bu ayetler ve hadisler, Müslümanların tarih boyunca bilime (matematik, astronomi, tıp, coğrafya vb.) yönelmesinin ve bu alanlarda büyük ilerlemeler kaydetmesinin temelindeki en önemli motivasyon kaynağı olmuştur.
