Aşağıda altı çizili sözcüklerde ses olayları bakımından eşleşleştirilirse hangisi dışta kalır?

Question

Bu soruyu anlatımlı, kolay, ayrıntılı bir şekilde açıklayıp, ses olayları konusunu nasıl aha iyi yaparım? Pratiklik kazanabimem için ipuçları nekerdir açıklayınız.

Answer 1

Adım adım çözelim soruyu :

A seçeneğindeki "bekliyor" kelimesinin kökü "bekle-" fiilidir. "-yor" ekini alırken "bekle-yor" yerine "bekliyor" olmuş, 'e' sesi 'i' sesine dönüşmüştür. Burada ünlü daralması vardır.

B seçeneğindeki "kapattı" kelimesinde "kapat-" fiili "-dı" görülen geçmiş zaman ekini almıştır. Fiilin sonundaki "t" sert ünsüzü, ekin başındaki "d" yumuşak ünsüzünü sertleştirerek "t" yapmıştır ("kapat-dı" -> "kapattı"). Burada ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) vardır.

C seçeneğindeki "adımlarına" kelimesinin kökü "at-" fiilinden gelir ve "at-ım" şeklinde isim olurken, iki ünlü arasında kalan "t" sesi "d" sesine dönüşmüştür ("adım"). Burada ünsüz yumuşaması (değişimi) vardır.

D seçeneğindeki "Ayağında" kelimesinin kökü "ayak" ismidir. Ünlüyle başlayan bir ek ("ayak-ı") aldığında kelime sonundaki "k" sert ünsüzü "ğ"ye dönüşmüştür. Burada da ünsüz yumuşaması vardır.

E seçeneğindeki "açtı" kelimesinde "aç-" fiili "-dı" ekini almıştır. Fiilin sonundaki "ç" sert ünsüzü, "d" sesini "t" sesine dönüştürmüştür ("aç-dı" -> "açtı"). Burada da ünsüz benzeşmesi vardır.

Eşleştirme yaparsak; B (ünsüz benzeşmesi) ile E (ünsüz benzeşmesi) eşleşir. C (ünsüz yumuşaması) ile D (ünsüz yumuşaması) eşleşir.

A seçeneğindeki ünlü daralması olayı ise diğerlerinden farklıdır ve tek başına kalır. Bu yüzden doğru cevap A şıkkıdır.