Hazırlık Çalışmaları
1. Kullandığımız temizlik maddelerinin hepsi aynı özelliklerde midir? Araştırınız.
Hayır, kullandığımız temizlik maddelerinin hepsi aynı özelliklerde değildir. Temizlik maddeleri, içerdikleri kimyasal bileşenlere, pH değerlerine, kirleri temizleme yöntemlerine ve kullanım alanlarına göre farklılık gösterir. Temizlik maddeleri genel olarak sabun, deterjan, çamaşır suyu, sirke, karbonat ve limon gibi maddelerden oluşur.
Sabun, yağ asitleri ve alkali maddelerin tepkimesiyle oluşan bir temizlik maddesidir. Sabun, kirleri suda çözünür hale getirerek temizler. Sabunun pH değeri 9-10 arasında olup baziktir. Sabun, sert suda kullanıldığında kireçle birleşerek tortu oluşturur.
Deterjan, sentetik olarak üretilen bir temizlik maddesidir. Deterjan, kirleri suda çözünür hale getirerek veya emülsiyon haline getirerek temizler. Deterjanın pH değeri 7-14 arasında değişebilir. Deterjan, sert suda kullanıldığında tortu oluşturmaz.
Çamaşır suyu, sodyum hipoklorit ve su karışımından oluşan bir temizlik maddesidir. Çamaşır suyu, kirleri oksitleyerek veya renklerini bozarak temizler. Çamaşır suyunun pH değeri 11-13 arasında olup baziktir. Çamaşır suyu, renkli kumaşlara zarar verebilir.
Sirke, fermantasyon yoluyla elde edilen bir temizlik maddesidir. Sirke, kirleri asitliği sayesinde çözerek temizler. Sirkenin pH değeri 2-3 arasında olup asidiktir. Sirke, kireçli yüzeylerin temizliğinde etkilidir.
Karbonat, sodyum bikarbonat olarak da bilinen bir temizlik maddesidir. Karbonat, kirleri alkali özelliği sayesinde çözerek temizler. Karbonatın pH değeri 8-9 arasında olup baziktir. Karbonat, yağlı yüzeylerin temizliğinde etkilidir.
Limon, sitrik asit içeren bir temizlik maddesidir. Limon, kirleri asitliği sayesinde çözerek temizler. Limonun pH değeri 2-3 arasında olup asidiktir. Limon, paslı yüzeylerin temizliğinde etkilidir.
2. Bilişim teknolojileri yardımıyla bir araştırma yaparak sabun ve deterjanların kirleri nasıl temizlediği konusunda bilgi toplayınız. Edindiğiniz bilgileri sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız.
Sabun ve deterjanların kirleri nasıl temizlediği konusunda bilgi toplamak için şu adımları izleyebilirsiniz:
-
Öncelikle sabun ve deterjanın ne olduğunu, nasıl elde edildiğini ve genel özelliklerini öğrenin. Sabun, yağ asitleri ve alkali maddelerin tepkimesiyle oluşan bir temizlik maddesidir. Deterjan ise petrol türevlerinin çeşitli kimyasallarla tepkimesinden elde edilen bir temizlik maddesidir. Her ikisi de iki kısımdan oluşur: polar (su seven-hidrofil) ve apolar (su sevmeyen- hidrofob) kısım.
-
Sonra kirin ne olduğunu, nasıl oluştuğunu ve çeşitlerini öğrenin. Kir, vücutta veya herhangi bir yüzeyde oluşan istenmeyen maddelerin genel adıdır. Kirler toz, toprak, kil, kum gibi anorganik maddelerden oluşabileceği gibi, yağ ve apolar organik maddelerden de oluşabilir. Anorganik kirler suda çözünerek kolaylıkla yüzeyden uzaklaştırılırken organik olanlar, sabun ve deterjan gibi organik kısım içeren yüzey aktif maddelerle uzaklaştırılır.
-
Son olarak sabun ve deterjanın kirleri nasıl temizlediğini anlayın. Sabun ve deterjanın apolar kısımları kir molekülleriyle etkileşerek onları suda çözünür hale getirir veya emülsiyon haline getirir. Sabun ve deterjanın polar kısımları ise su molekülleriyle etkileşerek kirlerle etkileşmez. Böylece kirler suya karışarak yüzeyden ayrılır. Sabun ve deterjan arasındaki fark ise sabunun sert sularda tortu oluşturması, deterjanın ise sert sularda da etkili olmasıdır.
3. Kişisel temizlikte hangi maddeleri kullanıyorsunuz? Bu maddelerin fayda ve zararları neler olabilir?
Kişisel temizlikte kullanılan maddeler şunlardır:
-
Sabun: Sabun, yağ asitleri ve alkali maddelerin tepkimesiyle oluşan bir temizlik maddesidir. Sabun, ciltteki kiri ortamdan uzaklaştırır, biyolojik olarak parçalanır ve eldesi kolay ve ucuzdur. Ancak sabun, aşırı miktarda kullanmak cilt kuruluğuna, alerjik reaksiyonlara neden olabilir ve kullanıcılar arasında mikropların yayılmasına neden olabilir.
-
Sıvı sabun: Sıvı sabun, petrol türevlerinin çeşitli kimyasallarla tepkimesinden elde edilen bir temizlik maddesidir. Sıvı sabun, ciltteki kiri temizler, katı sabuna göre daha hijyenik ve daha kolay kullanılır, pH’ı cilt pH’ına daha yakındır ve sert sularda da etkilidir. Ancak sıvı sabun, ek ambalaj gerektirdiği için daha pahalıdır ve plastik kaplarda saklandığı için çevre dostu değildir.
-
Şampuan: Şampuan, sentetik olarak üretilen bir temizlik maddesidir. Şampuan, kir, toz ve yağları saçlardan arındırır, kullanımı kolaydır ve kullanılan katkı maddelerine göre saçı onarma, hızlı uzatma ve saçın dökülmesine engel olma gibi özelliklere sahip olabilir. Ancak şampuan, yapısında birçok kimyasal madde kullanılır ve bu kimyasalların alerjiden kansere kadar çeşitli yan etkileri vardır. Ayrıca fazla kullanılması saç dökülmesine neden olabilir.
-
Diş macunu: Diş macunu, dişlerin temizliği için kullanılan bir temizlik maddesidir. Diş macunu, yiyecek parçalarının asidik özelliğini nötralize ettiği için diş çürümelerini engeller. Ancak diş macunu, aşırı miktarda kullanılması diş minesinin aşınmasına neden olur. Ayrıca florürlü diş macunlarının uzun süre kullanılması kalıcı diş rengi bozukluğu, mide rahatsızlıkları ve deri döküntüleri yapabilir. Ayrıca su kirliliğine neden olabilir.
4. Günlük yaşantınızda kullandığınız, polimerlerden üretilen maddelere örnek veriniz.
Polimerler, birçok tekrar eden alt birimden oluşmuş çok büyük moleküllerden veya makromoleküllerden oluşan bir madde veya malzemedir. Polimerler hem sentetik hem de doğal olarak bulunabilir ve çok çeşitli özelliklere ve uygulamalara sahiptir. Günlük yaşantınızda kullandığınız, polimerlerden üretilen maddelere örnek vermek için şu kategorileri kullanabilirsiniz:
-
Plastikler: Plastikler, polimerlerden oluşan ve istenilen biçimi alabilen maddelerdir. Plastikler, petrol türevlerinin çeşitli kimyasallarla tepkimesinden elde edilen tam sentetik plastikler ve selüloz gibi doğal ürünlerden türetilen yarı sentetik plastikler olmak üzere iki gruba ayrılabilir. Plastikler, hafiflik, dayanıklılık, biçimlendirilebilirlik, yalıtkanlık ve nem direnci gibi avantajlara sahiptir. Plastikler, ambalaj, oyuncak, mobilya, elektronik, otomotiv, tekstil ve tıp gibi pek çok alanda kullanılır. Polietilen, polipropilen, polistiren, polivinil klorür (PVC), polikarbonat ve poliester plastiklere örnek olarak verilebilir.
-
Kauçuklar: Kauçuklar, esneklik ve geri dönüşüm özelliği gösteren polimerlerdir. Kauçuklar, doğal kauçuk ağacının sütünden elde edilen doğal kauçuk ve petrol türevlerinin çeşitli kimyasallarla tepkimesinden elde edilen sentetik kauçuk olmak üzere iki gruba ayrılabilir. Kauçuklar, elastikiyet, sürtünme direnci, yalıtkanlık ve kimyasal dayanıklılık gibi avantajlara sahiptir. Kauçuklar, lastik, balon, bant, conta, hortum ve eldiven gibi pek çok alanda kullanılır. Stiren bütadien kauçuğu (SBR), nitril bütadien kauçuğu (NBR), etilen propilen dien monomer (EPDM) ve silikon kauçuğu kauçuklara örnek olarak verilebilir.
-
Elyaf ve tekstiller: Elyaf ve tekstiller, ince uzun iplik veya lif şeklinde olan polimerlerdir. Elyaf ve tekstiller, pamuk, yün ve ipek gibi doğal kaynaklardan elde edilen doğal lifler ve naylon, polyester ve akrilik gibi sentetik kaynaklardan elde edilen sentetik lifler olmak üzere iki gruba ayrılabilir. Elyaf ve tekstiller, hafiflik, dayanıklılık, renklendirilebilirlik ve ısı yalıtımı gibi avantajlara sahiptir. Elyaf ve tekstiller, giyim, halı, perde, çanta ve yatak örtüsü gibi pek çok alanda kullanılır. Pamuk, yün, ipek, naylon, polyester ve akrilik elyaf ve tekstillere örnek olarak verilebilir.
-
Biyopolimerler: Biyopolimerler, canlı organizmalar tarafından üretilen veya biyolojik olarak parçalanabilen polimerlerdir. Biyopolimerler, DNA, RNA, protein, selüloz, nişasta ve kitin gibi doğal biyopolimerler ve polilaktik asit (PLA), polihidroksialkanoat (PHA) ve selüloz asetat gibi sentetik biyopolimerler olmak üzere iki gruba ayrılabilir. Biyopolimerler, yenilenebilirlik, biyouyumluluk, biyobozunurluk ve işlevsellik gibi avantajlara sahiptir. Biyopolimerler, gıda, ilaç, kozmetik, tarım ve ambalaj gibi pek çok alanda kullanılır. DNA, RNA, protein, selüloz, nişasta, kitin, PLA, PHA ve selüloz asetat biyopolimerlere örnek olarak verilebilir.
5. Bir araştırma yaparak kullandığınız hangi malzemelerin geri dönüşümü olduğunu belirleyiniz.
Kimyasal atıklar, cam, kağıt, alüminyum, plastik, piller, organik atıklar, elektronik atıklar, demir, tekstil, ahşap, metal
6. Bireyler kendine, çevresine, vatanına karşı sorumlu olmalıdır. Siz de bunu göz önünde bulundurarak geri dönüşüm uygulamalarının ülke ekonomisine katkısını açıklayan bir kompozisyon yazınız.
7. Günlük yaşantınızda kullandığınız kozmetik malzemelere örnekler veriniz. Bilişim teknolojilerinden yararlanarak kozmetik malzemelerin içerdiği zararlı kimyasalları belirleyerek sınıfta arkadaşlarınızla paylaşınız.
8. İlaçların neden farklı formlarda kullanıldığını araştırınız.
9. Hazır gıdaları seçerken neden bilinçli davranmalıyız? Hazır gıdaları satın alırken nelere dikkat etmeliyiz?
