Bağışıklık, vücudun hastalık yapıcı mikroorganizmalara veya yabancı maddelere karşı savunma yapma yeteneğidir. Bağışıklık iki türlü olabilir: doğal bağışıklık ve kazanılmış bağışıklık. Doğal bağışıklık, doğuştan gelen ve özgül olmayan bir savunma sistemidir. Kazanılmış bağışıklık ise, hayat boyunca edinilen ve özgül olan bir savunma sistemidir. Kazanılmış bağışıklık da ikiye ayrılır: aktif bağışıklık ve pasif bağışıklık.
Aktif bağışıklık, vücudun kendi bağışıklık sistemi tarafından patojenler veya bileşenleri gibi yabancı antijenlerle savaşmak için üretilen bağışıklık tepkisini ifade eder. Antikorların üretimi ve bağışıklık hücrelerinin, özellikle B-hücreleri ve T-hücrelerinin aktivasyonu ile karakterize edilir.
Aktif bağışıklık çeşitli yollarla elde edilebilir. Bunlardan bazıları şunlardır:
-
Doğal aktif bağışıklık: Bu, vücudun doğal olarak maruz kaldığı veya enfekte olduğu patojenlere karşı geliştirdiği bağışıklıktır. Örneğin, çocukluk çağı hastalıkları (suçiçeği, kızamık, kabakulak vb.) geçiren kişilerde bu hastalıklara karşı ömür boyu süren bir bağışıklık gelişir.
-
Suni aktif bağışıklık: Bu, vücudun aşılanarak maruz bırakıldığı patojenlere karşı geliştirdiği bağışıklıktır. Aşılar, canlı ya da inaktif mikroorganizmalar veya bunların parçalarını içerir. Aşılar vücuda verildiğinde, bağışıklık sistemi antijenleri tanır ve antikorlar ve bellek hücreleri üretir. Böylece, aynı patojenle tekrar karşılaşıldığında hızlı ve güçlü bir savunma yapılır. Örneğin, COVID-19 aşısı olan kişilerde bu hastalığa karşı bir bağışıklık gelişir.
-
Toksin veya toksoid maruziyeti: Bu, vücudun toksin üreten mikroorganizmaların salgıladığı zehirlere veya bunların zayıflatılmış formlarına (toksoid) maruz kalarak geliştirdiği bağışıklıktır. Örneğin, tetanoz toksini veya difteri toksoidi içeren aşılarla bu hastalıklara karşı bir bağışıklık gelişir.
Aktif bağışıklığın faydalarından bazıları şunlardır:
-
Aktif bağışıklık uzun süreli veya ömür boyu sürebilir.
-
Aktif bağışıklık vücudu hastalığa neden olan patojenlerden korur.
-
Aktif bağışıklık bulaşıcı hastalıkların yayılmasını önlemeye yardımcı olur.
Aktif bağışıklığın dezavantajlarından bazıları şunlardır:
-
Aktif bağışıklığın gelişmesi zaman alabilir.
-
Aktif bağışıklığın oluşması için bazen enfeksiyon geçirmek veya yan etkiler yaşamak gerekebilir.
-
Aktif bağışıklığın etkinliği bazen azalabilir veya kaybolabilir.
