Bağışıklık sistemi, vücudu hastalıklara karşı koruyan, patojenleri ve tümör hücrelerini tanıyıp yok eden bir savunma mekanizmasıdır. Bağışıklık sistemi, proteinler, dokular, organlar ve hücrelerden oluşur. Bağışıklık sistemi, doğuştan gelen ve kazanılmış olmak üzere iki ana bölüme ayrılır.
-
Doğuştan gelen bağışıklık sistemi, vücuda giren her türlü patojene karşı anlık ve ortak bir savunma sağlar. Bu savunmanın bileşenleri şunlardır:
-
Fiziksel ve kimyasal bariyerler: Ağız, burun, göz gibi giriş yollarını kaplayan mukus, salya, gözyaşı gibi sıvılar; cilt, tırnak, saç gibi doku ve yapılar; mide asidi gibi kimyasallar.
-
Fagositler: Patojenleri yutarak parçalayan ve yok eden beyaz kan hücreleri. Makrofajlar, nötrofiller ve eozinofiller fagosit örneğidir.
-
İnflamatuar yanıt: Enfeksiyon bölgesinde kan damarlarının genişlemesi, sızıntı, şişlik ve iltihaplanma ile karakterize olan bir reaksiyondur.
-
Plazma proteinleri: Patojenleri yok etmeye yardımcı olan proteinlerdir. Örneğin kompleman sistemi bakterilerin zarını delerek onları parçalar.
-
Kazanılmış bağışıklık sistemi, vücuda giren spesifik patojenlere karşı uzun süreli ve özgül bir savunma sağlar. Bu savunmanın bileşenleri şunlardır:
-
Antijen sunan hücreler: Patojenlerin yüzeyindeki antijenleri kesip kendi yüzeylerine sunarak diğer bağışıklık hücrelerini uyarırlar. Dendritik hücreler, makrofajlar ve B lenfositleri antijen sunan hücre örneğidir.
-
T lenfositleri: Antijen sunan hücrelerden aldıkları sinyalle aktive olan beyaz kan hücreleridir. Yardımcı T lenfositleri (Th) diğer bağışıklık hücrelerinin aktivasyonunu sağlar; sitotoksik T lenfositleri (Tc) enfekte veya anormal hücreleri öldürür; baskılayıcı T lenfositleri (Treg) bağışıklık yanıtını düzenler.
-
B lenfositleri: Antijen sunan hücrelerden veya yardımcı T lenfositlerinden aldıkları sinyalle aktive olan beyaz kan hücreleridir. Aktive olan B lenfositleri plazma hücrelerine dönüşerek antikor adı verilen proteinleri üretir. Antikorlar patojenlere bağlanarak onları etkisizleştirir veya yok edilmesini kolaylaştırır.
-
Bağışıklık belleği: Kazanılmış bağışıklık sisteminin en önemli özelliğidir. Vücut bir patojenle ilk karşılaştığında, bağışıklık sistemi onu tanır ve antikor üretir. Bu süreç birkaç gün veya hafta sürebilir. Ancak bağışıklık sistemi aynı zamanda bellek hücreleri adı verilen uzun ömürlü hücreler oluşturur. Bellek hücreleri, aynı patojenle tekrar karşılaşıldığında, daha hızlı ve daha güçlü bir bağışıklık yanıtı oluşturur. Bu sayede vücut patojene karşı bağışıklık kazanır. Aşılama da bu mekanizmayı kullanarak vücudu hastalıklara karşı korur.
