Göktürk Devleti hakkında kısaca bilgi vermek gerecek olursak:
-
Orta Asya’da 6. ve 8. yüzyıllarda kurulan ilk Türk devletidir.
-
Kurucusu Bumin Kağan’dır. İlk başkenti Ötüken’dir.
-
Göktürkçe yazılan Orhun Abideleri bu devletin en önemli kültürel mirasıdır.
-
İç çekişmeler sonucu Doğu ve Batı olmak üzere ikiye bölünmüştür.
-
Çin’in Sui ve Tang hanedanlarıyla savaşmış, bazen yenilmiş bazen de başarılar kazanmıştır.
-
İkinci Göktürk Kağanlığı’nın son kağanı Ozmış Kağan’ın öldürülmesiyle yıkılmıştır.
-
Göktürk Devleti’nin temeli Aşina kabilesine dayanıyor. Bu kabile, Büyük Hun İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonra Altay eteklerine yerleşti ve Juan Juan İmparatorluğu’nun himayesine girdi.
-
Aşina kabilesinin lideri Bumin Kağan, 551 yılında Batı Topa İmparatorluğu’yla ittifak kurarak Juan Juan İmparatorluğu’nu yendi ve Göktürk Devleti’ni ilan etti. Ancak Bumin Kağan aynı yıl öldü.
-
Bumin Kağan’ın ölümünden sonra devletin başına kardeşi İstemi Kağan geçti. İstemi Kağan, doğuda Kolo adlı bir tegini (prens) bırakarak batıya yöneldi ve Sasani İmparatorluğu’yla işbirliği yaparak Çin’in ipek ticaret yollarını ele geçirdi.
-
Göktürk Devleti, 583 yılında iç çekişmeler sonucu Doğu ve Batı olmak üzere ikiye bölündü. Doğu Göktürk Kağanlığı Çin’in Sui ve Tang hanedanlarıyla savaştı, ancak yenilgiye uğradı ve 630 yılında İl Kağan esir alındı.
-
Batı Göktürk Kağanlığı ise Avarlar, Hazarlar ve Bizans ile mücadele etti, ancak iç karışıklıklar nedeniyle zayıfladı ve 659 yılında Tang orduları tarafından ortadan kaldırıldı.
-
Göktürk Devleti’nin ikinci kuruluşu ise 682 yılında İlteriş Kağan tarafından gerçekleştirildi. İlteriş Kağan, Tang egemenliğine başkaldırarak Ötüken’i yeniden başkent yaptı ve Türk boylarını birleştirdi.
-
İlteriş Kağan’ın ölümünden sonra yerine oğlu Kapagan Kağan geçti. Kapagan Kağan, Çin’e karşı başarılar kazandı ve Türk egemenliğini genişletti. Ancak 716 yılında öldü.
-
Kapagan Kağan’ın ölümünden sonra devletin başına yeğenleri Bilge Kağan ve Kültigin geçti. Bilge Kağan ve Kültigin, Çin’e karşı savaşmaya devam ettiler ve Orhun Abideleri’ni diktirdiler. Ancak Kültigin 731’de, Bilge Kağan ise 734’te öldü.
-
Bilge Kağan’ın ölümünden sonra Göktürk Devleti zayıflamaya başladı. Arapların baskısı, Moğolların saldırısı ve Türk boylarının ayrılığı nedeniyle devlet 745 yılında Ozmış Kağan’ın öldürülmesiyle son buldu.
