Aşağıdaki metni okuduktan sonra verilen soruları cevaplayınız.
Oryantalizm (Şarkiyatçılık)
Filistin asıllı Amerikalı yazar Edward Said’in (Edvırd Said) en önemli çalışmalarından biri “Oryantalizm” isimli eseridir. Said bu kitabında, sömürgeciliğin keşif kolu olarak nitelendirdiği oryantalizmin, Doğu-Batı ilişkilerinde önemli bir kırılmanın aracı olduğunu savunmuştur. Batı’nın Doğu toplumları üzerine akademik çalışmalar yapan bölümü olarak bilinen ama onun ötesinde Doğu hakkında bazı kalıp yargılar üretilmesine katkıda bulunan oryantalist çalışmalar, gezi notları, bilimsel araştırmalar, incelemelerle bir bütüne dönüşmüş ve Doğu hakkında asılsız ithamlarda bulunmuştur. Said, oryantalizmi şöyle açıklar: “Oryantalizm estetik, bilimsel, ekonomik, sosyolojik, tarihî ve filolojik metinler aracılığıyla “aktarılmaya” çalışılan bir cins jeo-ekonomik görüşler bütünüdür. Oryantalizm coğrafi bir ayrım değil -dünya Doğu ve Batı olmak üzere eşit olmayan iki bölüme ayrılmıştır- bir seri ‘çıkarlar’ toplamıdır.
Bu çıkarlar sadece yaratılmış olanlar değildir. Aynı zamanda bilimsel keşifler, filolojik çalışmalar, psikolojik analizler, manzara tarifleri ve sosyolojik çalışmalarla ayakta tutulmaya çalışılan müesseselerdir. Oryantalizm bilhassa brüt politik iktidarla ilişkili gibi görünmeyen bir hitap şekli fakat çeşitli iktidarların kuvvet farklarından doğan ve varlığını öylece sürdüren dengesiz bir alışveriş düzenidir.”
1. Metinden hareketle oryantalizmi nasıl tanımlarsınız?
2. Kendimizi ve ötekini tanımlamada felsefenin katkıları neler olabilir? Sınıfınızda arkadaşlarınızla tartışınız. Ortak tespit ve çıkarımlarınızı aşağıdaki noktalı yerlere yazınız.
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
1. Metinden hareketle oryantalizmi nasıl tanımlarsınız?
Cevap:
Metinden hareketle oryantalizmi, Edward Said’in tanımına göre, Doğu ve Batı arasındaki ilişkileri şekillendiren bir düşünce sistemidir. Bu sistem, estetik, bilimsel, ekonomik, sosyolojik, tarihî ve filolojik metinler aracılığıyla aktarılan bir cins jeo-ekonomik görüşler bütünüdür. Oryantalizm, dünyayı eşit olmayan iki bölüme ayıran bir coğrafi ayrım değil, bir dizi ‘çıkarlar’ toplamıdır. Bu çıkarlar, sadece yaratılanlar değil, aynı zamanda bilimsel keşifler, filolojik çalışmalar, psikolojik analizler, manzara tarifleri ve sosyolojik çalışmalarla ayakta tutulmaya çalışılan kurumlardır. Oryantalizm, özellikle brüt politik iktidarla ilişkili gibi görünmeyen bir hitap şekli olup, çeşitli iktidarların kuvvet farklarından doğan ve varlığını öylece sürdüren dengesiz bir alışveriş düzenidir.
2. Kendimizi ve ötekini tanımlamada felsefenin katkıları neler olabilir? Sınıfınızda arkadaşlarınızla tartışınız. Ortak tespit ve çıkarımlarınızı aşağıdaki noktalı yerlere yazınız.
Cevap:
Kendimizi ve ötekini tanımlamada felsefenin katkıları konusunda bir tartışma başlatmak için, felsefenin genellikle bireylerin ve toplumların kendilerini ve diğerlerini nasıl algıladıklarını sorgulamada önemli bir rol oynadığını söyleyebiliriz. Felsefe, bizim kim olduğumuzu, diğerlerinin kim olduğunu ve bu kimliklerin nasıl oluştuğunu anlamamıza yardımcı olur. Felsefi düşünce, önyargıları ve varsayımları sorgulayarak, bizim ve ötekinin algılanmasında daha geniş bir perspektif sağlar. Bu, özellikle oryantalizm bağlamında önemlidir, çünkü oryantalizm genellikle ‘öteki’ hakkında kalıp yargılar oluşturur. Felsefe, bu kalıp yargıları sorgulayarak ve eleştirerek, daha adil ve doğru bir anlayışa ulaşmamıza yardımcı olabilir. Sınıfınızda arkadaşlarınızla bu konuyu tartıştıktan sonra, ortak tespit ve çıkarımlarınızı aşağıdaki noktalı yerlere yazabilirsiniz. Bu tartışma, hem oryantalizmi daha iyi anlamanıza yardımcı olabilir, hem de felsefenin kendimizi ve ötekini nasıl anladığımız üzerindeki etkisini keşfetmenize yardımcı olabilir.
Aşağıdaki filmlerden birini izleyerek felsefenin birey ve toplum hayatındaki etkilerini tartışınız.
1. Ölü Ozanlar Derneği (Dead Poet’s Society)
2. Matriks
3. Truman Show
4. Başlangıç (Inception)
5. Yıldızlararası (Interstellar)
Cevap:
Bu filmlerden “Matriks” üzerine bir tartışma oluşturalım.
“Matriks”, birey ve toplum hayatındaki felsefenin etkilerini çeşitli yönlerden ele alır. Film, gerçeklik algısı, özgürlük ve determinizm gibi birçok felsefi konuyu işler.
Öncelikle, “Matriks” bize gerçekliğin ne olduğu ve nasıl algılandığı konusunda derin sorular sormamızı sağlar. Ana karakter Neo, yaşadığı dünyanın aslında bir simülasyon olduğunu keşfeder. Bu, Platon’un Mağara Alegorisi’ni anımsatır, burada insanlar gerçek dünyayı sadece mağaranın duvarına yansıyan gölgeler olarak algılarlar. Neo’nun “gerçek” dünyayı keşfetmesi, mağaradan çıkan bir kişinin gerçek dünyayı ilk kez görmesine benzer.
Ayrıca, film özgürlük ve determinizm üzerine de bir tartışma sunar. Neo, kaderini seçme özgürlüğüne sahip midir, yoksa her şey önceden belirlenmiş midir? Bu, özgür irade ve determinizm arasındaki geleneksel felsefi tartışmayı yansıtır.
Son olarak, “Matriks” insanların toplum içindeki rolleri ve bireysel kimlikleri hakkında da sorular sormamızı sağlar. Neo’nun “kahraman” rolünü kabul etmesi, bireyin toplum içindeki yerini ve kimliğini nasıl şekillendirebileceği üzerine düşünmemizi sağlar.
Bu nedenle, “Matriks” felsefenin birey ve toplum hayatındaki etkilerini çeşitli yönlerden ele alır ve izleyicilere bu konular hakkında düşünme fırsatı sunar. Bu tür filmler, felsefi konuları anlamamızı ve kendi yaşamlarımızla nasıl ilişkili olduklarını keşfetmemizi sağlar. Bu, felsefenin günlük yaşamımızda ne kadar önemli olduğunu gösterir.
