Mayoz bölünme, eşeyli üreme yapan canlılarda gamet adı verilen üreme hücrelerinin oluşmasını sağlayan bir hücre bölünmesi türüdür. Mayoz bölünme, diploit (2n) kromozomlu bir ana hücreden haploit (n) kromozomlu dört yavru hücre oluşturur. Bu sayede, gametlerin birleşmesiyle oluşan yeni bireyde kromozom sayısı sabit kalır. Ayrıca, mayoz bölünme sırasında gerçekleşen genetik olaylar sayesinde, yavru hücreler arasında ve ana hücreden farklılık oluşur. Bu da canlılarda genetik çeşitliliği sağlar.
Mayoz bölünme, iki evreden oluşur: Mayoz-1 ve Mayoz-2. Her bir evre sırasıyla profaz, metafaz, anafaz ve telofaz aşamalarını içerir.
Bu aşamaların özellikleri şöyle özetlenebilir:
-
Mayoz-1: Bu evrede, ana hücredeki kromozomlar kendilerini eşleyerek iki kromatitten oluşan yapılara dönüşür. Homolog kromozomlar (aynı genleri taşıyan kromozom çiftleri) bir araya gelerek tetrat adı verilen dört kromatitten oluşan yapıları oluştururlar. Tetratlar arasında sinapsis adı verilen bağlantılar kurulur. Sinapsis bölgelerinde kardeş olmayan kromatitler arasında parça değişimi (krossing over) gerçekleşir. Bu olayla yeni gen kombinasyonları meydana gelir. Tetratlar hücrenin ortasına dizilir ve iğ iplikleri tarafından tutulurlar. Daha sonra tetratlar ayrılır ve homolog kromozomlar zıt kutuplara doğru çekilirler. Hücre ikiye bölünerek iki haploit yavru hücre oluşturur.
-
Mayoz-2: Bu evrede, mayoz-1’de oluşan yavru hücreler mitoza benzer bir şekilde bölünürler. Kromozomlar tekrar kendilerini eşlemezler. Kromozomlar hücrenin ortasına dizilir ve iğ iplikleri tarafından tutulurlar. Daha sonra kromozomlar kromatitlere ayrılır ve zıt kutuplara doğru çekilirler. Hücre ikiye bölünerek iki haploit yavru hücre oluşturur. Böylece mayoz-2 sonunda dört haploit yavru hücre meydana gelir.
