İlk Türk-İslam devletleri, Türklerin İslamiyet’i kabul ettikten sonra Orta Asya, Anadolu, İran, Irak, Suriye, Mısır ve Hindistan gibi bölgelerde kurdukları devletlerdir. İlk Türk-İslam devletleri şunlardır:
-
Karahanlılar (840-1212): Karluk, Yağma ve Çiğil gibi Türk boylarının bir araya gelmesiyle Doğu Türkistan’da kurulan Karahanlılar, İslamiyet’i resmi din olarak kabul eden ilk Türk devletidir. Kurucusu Bilge Kül Kadir Han’dır. Satuk Buğra Han zamanında İslamiyet’i benimsemişlerdir.
-
Gazneliler (961-1186): Samanoğulları Devleti’nin askeri birliklerinden ayrılan Alp Tigin tarafından Horasan’da kurulan Gazneliler, Türk tarihinde sultan unvanını kullanan ilk Türk devletidir. Kurucusu Alp Tigin’dir. En parlak dönemini Gazneli Mahmut zamanında yaşamışlardır.
-
Tolunoğulları (868-905): Abbasiler’in Mısır valisi olan Tolunoğlu Ahmet tarafından Mısır’da kurulan Tolunoğulları, Mısır’da kurulan ilk Türk devletidir. Kurucusu Tolunoğlu Ahmet’tir. Tarım ve mimari alanlarında gelişmişlerdir.
-
Büyük Selçuklu İmparatorluğu (1040-1157): Oğuz boylarının bir kolu olan Selçuklular tarafından Horasan’da kurulan Büyük Selçuklu İmparatorluğu, Türk tarihinde imparatorluk özelliği taşıyan ilk Türk-İslam devletidir. Kurucusu Selçuk Bey’dir. En parlak dönemini Alp Arslan ve Melikşah zamanında yaşamışlardır.
Bu devletlerin dışında, Türkiye Selçuklu, Kirman Selçuklu, Suriye Selçuklu, Irak Selçuklu, Mengüçlü, Harezmşahlar, Danişmendliler, Çaka Beyliği, Çubukoğulları, Dilmaçoğulları, Saltuklu Beyliği, İnaloğulları, Ahlatşahlar, Artuklu Beyliği, Böriler, Zengiler, İldenizliler, Erbil Beyliği, Salgurlular ve Eyyûbîler gibi daha birçok Türk-İslam devleti kurulmuştur.
