Tournofort’un yazdıklarından hareketle dönemin İstanbul’unun sosyal hayatı hakkında hangi bilgilere ulaşılabilir?

Question

Fransa Kraliyet Bahçeleri’nin bitki bilimcisi Joseph Pitton de Tournefort (Jozef Piton dö Törnfort), yeni bitkiler bulması için 1701’de Osmanlı topraklarına gönderildi. Tournefort, Osmanlı topraklarında bitki keşfetmenin yanında Osmanlı toplumunun kültürü, sanatı ve estetik anlayışı hakkında önemli bilgiler edinip seyahatnamesinde bunlara değinmiştir.

Türkiye’de ne dilenci ne de para isteyen kimse vardır çünkü onların gereksinimleri karşılanır. Varlıklı kimseler hapishanelere giderek borç nedeniyle hapse düşenleri kurtarır. Çekingen yoksullara titizlikle yardım edilir. Yangınlar yüzünden perişan olan birçok ailenin yardımlarla ev sahibi olduğu görülür. Bunun için felakete uğrayanların camilerin kapısına gelmeleri yeter de artar. Acılı insanları teselli etmek için evlerine gidilir. Vebalı hastalar komşularının kesesinden ve tekkelerin kaynaklarından yardım alır. Türkler merhametlerine sınır koymazlar. Büyük yolların onarılması, geçenlerin serinletilmesi amacıyla çeşmelerin yaptırılması için çaba harcarlar; hastaneler, hanlar, hamamlar, köprüler, camiler yaptırırlar.

Fransız Bitki Bilimci Joseph Pitton de Tournefort, Tournefort Seyahatnamesi II. Kitap, s. 60.

(Kısaltılmıştır.)

 Tournofort’un yazdıklarından hareketle dönemin İstanbul’unun sosyal hayatı hakkında hangi bilgilere ulaşılabilir?

Answer 1

Joseph Pitton de Tournefort’un seyahatnamesinde yer alan bilgilerden, 18. yüzyıl İstanbul'unun sosyal hayatı hakkında şu önemli bilgilere ulaşılabilir:

1. Sosyal Dayanışma ve Yardımlaşma Kültürü

• Osmanlı toplumunda dilencilik yaygın değildir çünkü yoksulların ihtiyaçları karşılanmaktadır. Bu durum, güçlü bir dayanışma kültürü olduğunu gösterir. Toplum, ihtiyaç sahiplerine çeşitli şekillerde destek sağlamaktadır.
• Varlıklı kişiler, borçları yüzünden hapishaneye düşen insanlara yardım ederek onları özgürleştirir. Bu, maddi durumu iyi olanların sorumluluk alarak toplumda adaleti ve yardımlaşmayı sürdürdüklerini gösterir.
• Felaketlere uğrayan aileler, özellikle yangın gibi yıkımlar sonrası yardımlarla ev sahibi olabilmektedir. Toplumun, felakete uğrayan insanlara destek verme konusunda organize olduğu anlaşılmaktadır.

2. Merhamet ve Yardımseverlik

• Yoksullara ve hasta insanlara toplumun büyük bir titizlikle yardım ettiği belirtilmiştir. Yardımlar sadece maddi değil, manevi destek de içermektedir; felakete uğrayan ya da hastalanan insanlar evlerinde ziyaret edilmekte ve teselli edilmektedir.
• Vebalı hastalar gibi ağır hastalıklarla mücadele eden insanlar, komşuları ve tekkelerden gelen yardımlarla desteklenmektedir. Bu, toplumda sağlık sorunları yaşayan kişilere karşı gösterilen dayanışmanın önemini vurgular.

3. İslami Yardım Kurumları

• Cami kapıları, felakete uğrayanlar için bir yardım noktasıdır. İslam'ın hayır işleri ve yardımseverliği teşvik eden anlayışı doğrultusunda, camiler yardımlaşma mekanizmasının merkezindedir.
• Tekkeler, yoksullara ve hastalara yardım sağlayan kurumlardır. Bu, Osmanlı toplumunda dini yapılar aracılığıyla sosyal yardım faaliyetlerinin yürütüldüğünü gösterir.

4. Kamu Hizmetlerine Önem

• Yolların onarılması, çeşmelerin yapılması, hastaneler, hanlar, hamamlar, köprüler ve camilerin inşası, toplumun hem maddi hem de manevi ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla hayata geçirilen projelerdir. Bu, Osmanlı İmparatorluğu’nda kamu hizmetlerine ve altyapıya verilen önemi gözler önüne serer.

5. İnsani Değerler ve Yardım Anlayışı

• Türklerin yardımseverliğine sınır koymadıkları ifadesi, toplumun merhamet ve cömertlik gibi insani değerlere ne kadar bağlı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu anlayış, dönemin İstanbul'unda toplumsal huzurun ve refahın devamını sağlamıştır.

Sonuç olarak, Tournefort’un gözlemlerinden Osmanlı İstanbul'unda sosyal dayanışmanın güçlü olduğu, toplumun bireyleri arasında yardımlaşma kültürünün gelişmiş olduğu ve yoksullara, hastalara, felakete uğrayanlara büyük önem verildiği anlaşılmaktadır. Ayrıca, dini yapıların yardımlaşmada merkezi bir rol oynadığı ve kamu hizmetlerine büyük yatırımlar yapıldığı görülmektedir.