Öğrenimden kazancımız daha iyi ve daha akıllı olmaktır. Epikharmos (Pythagoras okulundan bir filozof) der ki: "İnsan düşünce ile görür ve duyar; her şeyden yararlanan, her şeyi düzene sokan, başa geçip yöneten düşüncedir; geri kalan her şey kör, sağır ve cansızdır." Şu kesin ki çocuğa kendiliğinden bir şey yapmak özgürlüğünü vermemekle onu korkak bir durumuna sokuyoruz. Retorika ve gramer üstüne, Cicero'nun şu veya bu cümlesi üstüne öğrencisinin ne düşündüğünü kim sormuştur? Bunları Tanrı sözü gibi belleğimize sokmakalıp yapıştırırlar; harfler ve sözcükler, anlatılan şeyin kendi hâline gelir. Ezber bilmek, bilmek değildir; belleğimize emanet edilen her şeyi saklamaktır. İnsan, kendiliğinden bildiği her şeyi ustasına bakmadan, kitaptaki yerini aramadan istediği gibi kullanır. Tümüyle kitaptan aktarılan bir bilgi, ne sıkıcı bilgidir! Böyle bir bilgi, bir süs olarak kullanılsın ama temel olarak değil. Nitekim Platon, gerçek felsefenin sağlam irade, inanç ve dürüstlük olduğunu söyler.
Soru:
Aşağıdaki cümlelerden hangisinin bu parçadaki altı çizili bölümle anlamca özdeş olduğu savunulabilir?
Altı çizili bölüm: "İnsan düşünce ile görür ve duyar; her şeyden yararlanan, her şeyi düzene sokan, başa geçip yöneten düşüncedir; geri kalan her şey kör, sağır ve cansızdır."
A) Yaşam, açılmayı bekleyen kilitli bir kapıysa onu açacak olan anahtar da akıldır. B) Evreni derleyip toparlayıp düşünce, insanın yaşamı tüm yönleriyle algılamasını sağlayan yegâne ögedir. C) Düşüncenin yön vermediği yaşamlar, farkında olmadan uçuruma sürüklenir. D) Düşüncelerini kitaplar aracılığıyla yönlendiren insanlar, kitaplar olmadan hareket edemez hâle gelir. E) Düşünceyi önemsemeyen insanlar, yaşamın tüm hücrelerini önemsemeyen insanlardır.
Cevap Açıklaması
Epikharmos'un altı çizili sözü, düşüncenin (akıl) insan yaşamındaki mutlak hakimiyetini ve merkeziyetini vurgulamaktadır.
-
"İnsan düşünce ile görür ve duyar": Algılama yetimizin kaynağı düşüncedir.
-
"Her şeyden yararlanan, her şeyi düzene sokan, başa geçip yöneten düşüncedir": Düşünce, düzenleyici, yönetici ve fayda sağlayıcı en üst güçtür.
-
"Geri kalan her şey kör, sağır ve cansızdır": Düşüncenin olmadığı her şey anlamsız, etkisiz ve işlevsizdir.
Bu söz, düşünceyi evrendeki ve yaşamdaki tek yönetici ve anlam verici güç olarak konumlandırır. Bu anlamı en kapsamlı ve özdeş şekilde karşılayan seçenek B şıkkıdır:
B) Evreni derleyip toparlayıp düşünce, insanın yaşamı tüm yönleriyle algılamasını sağlayan yegâne ögedir.
-
"Evreni derleyip toparlamak" ifadesi, altı çizili bölümdeki "her şeyi düzene sokan, başa geçip yöneten" ifadesiyle anlamca örtüşür.
-
"Yaşamı tüm yönleriyle algılamasını sağlayan" ifadesi, "insan düşünce ile görür ve duyar" ifadesini karşılar.
-
"Yegâne ögedir" ifadesi ise "geri kalan her şey kör, sağır ve cansızdır" hükmüyle uyum içindedir, düşüncenin tek ve en önemli varlık olduğunu belirtir.
Diğer seçenekler:
-
A) şıkkı, düşüncenin (akıl) önemini vurgulasa da, altı çizili bölümdeki düşüncenin evreni ve yaşamı yönetme gücünü tam olarak kapsamaz.
-
C) şıkkı, düşünce eksikliğinin olumsuz sonucunu belirtir ancak altı çizili bölümün tanımını veya özelliğini tam olarak vermez.
-
D) ve E) şıkları, metnin genelindeki kitap eleştirisi veya ikincil fikirlerle ilgili olup, altı çizili ana fikrin doğrudan karşılığı değildir.
Doğru Cevap: B
