Divan-ı Hümayun'un kuruluşu, devletin temellerinin atıldığı Orhan Bey dönemine dayanır.
Devletin ilk zamanlarında en önemli işlerin görüşüldüğü bu meclis, ilk kez Orhan Bey zamanında toplanmaya başlamış ve bu dönemde ilk vezir ataması yapılarak kurumsal bir yapıya bürünmeye başlamıştır.
Ancak Divan-ı Hümayun'un tam anlamıyla kurumsallaşması ve bugünkü bilinen klasik yapısına kavuşması, II. Murad ve özellikle Fatih Sultan Mehmed döneminde gerçekleşmiştir. Fatih Sultan Mehmed, bu yapının işleyişinde önemli değişiklikler yapmış ve padişahın divana bizzat başkanlık etme uygulamasını kaldırıp, divan toplantılarının Vezir-i Azam (Sadrazam) başkanlığında yapılmasını sağlamıştır. Bu değişiklik, divanın bir kurum olarak tam fonksiyonuna ulaşmasında dönüm noktası olmuştur.
Dolayısıyla, ilk temelleri Orhan Bey döneminde atılmıştır denebilir.
