Fiil çatısı, bir cümlenin yüklemi olan fiilin, o cümledeki özne ve nesne ile olan ilişkisini gösteren özelliğidir. Yani fiilin işi yapan (özne) ve işten etkilenen (nesne) ile nasıl bir anlam bağlantısı kurduğunu inceleyen konudur.
Fiil çatısı, sadece yüklemi fiil olan cümlelerde aranır; isim cümlelerinde çatı özelliği bulunmaz.
Fiil çatısı iki ana başlıkta incelenir:
-
Özne-Yüklem İlişkisine Göre Fiiller: Bu grupta fiilin işi yapan özneye göre durumuna bakılır. Dört alt başlığa ayrılır:
-
Etken Fiil: İşi yapanın (gerçek özne) belli olduğu fiildir.
-
Edilgen Fiil: İşi yapanın belli olmadığı, işten etkilenenin sözde özne olduğu fiildir.
-
Dönüşlü Fiil: Öznenin hem işi yaptığı hem de yaptığı işten kendisinin etkilendiği fiildir.
-
İşteş Fiil: İşin birden fazla kişi tarafından ya karşılıklı ya da birlikte yapıldığı fiildir.
-
Nesne-Yüklem İlişkisine Göre Fiiller: Bu grupta fiilin nesne alıp alamamasına bakılır. Dört alt başlığa ayrılır:
-
Geçişli Fiil: Nesne alabilen fiildir. Başına "onu" kelimesi getirilebilir.
-
Geçişsiz Fiil: Nesne alamayan fiildir. Başına "onu" kelimesi getirilemez.
-
Oldurgan Fiil: Geçişsiz bir fiilin aldığı eklerle (-r, -t, -tır) geçişli hale getirilmesiyle oluşan fiildir.
-
Ettirgen Fiil: Geçişli bir fiilin aldığı eklerle (-r, -t, -tır) geçişlilik derecesinin artırılmasıyla oluşan fiildir.
