Sıra Sizde
Sınıfta gruplar oluşturunuz. Kan ve kemik iliği bağışının önemi ile ilgili farkındalık oluşturmak amacıyla (broşür, kamu spotu, anket vb.) çalışmalar yapınız. Çalışmanızı hazırlarken grup arkadaşlarınızla yardımlaşınız ve iş birliği yapınız. Hazırladığınız çalışmayı sınıfta bir sunumla arkadaşlarınızla paylaşınız.
Cevap:
Kan ve kemik iliği bağışı, kan hastalıkları veya kanser gibi hayati tehlike oluşturan durumlarda nakil ihtiyacı olan hastalara umut olmaktadır. Kan ve kemik iliği bağışı ile hastalara sağlıklı kan hücreleri nakledilerek, vücut fonksiyonlarının düzenli çalışması sağlanmaktadır.
Kan Bağışının Önemi
-
Kan, insan vücudunun en önemli bileşenlerinden biridir. Kan, oksijen, besin, hormon ve atık maddelerin taşınmasını, enfeksiyonlara karşı savunma yapılmasını, yaraların iyileşmesini ve vücut ısısının düzenlenmesini sağlar.
-
Kan, yapay olarak üretilemeyen bir sıvıdır. Kan ihtiyacı olan hastalar için tek kaynak kan bağışçılarıdır. Kan bağışı yaparak 3 kişinin hayatını kurtarabilirsiniz.
-
Kan bağışı yapmak hem bağışçının hem de alıcının sağlığına faydalıdır. Kan bağışı yapmak kalp krizi riskini azaltır, kan üretimini hızlandırır, kan yağlanmasını önler, stresi azaltır ve bağışıklık sistemini güçlendirir.
-
Kan bağışı yapmak için 18-65 yaş arası, 50 kg üzeri ve sağlıklı olmak yeterlidir. Kan bağışı işlemi yaklaşık 30-35 dakika sürer ve herhangi bir zararı yoktur. Erkekler 90 günde bir, kadınlar ise 120 günde bir kan bağışında bulunabilir.
Kemik İliği Bağışının Önemi
-
Kemik iliği, kemiklerin içinde bulunan yumuşak bir dokudur. Kemik iliği, kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve trombositleri üreten kök hücreleri içerir. Bu hücreler kanın temel bileşenleridir ve vücudun yaşamsal fonksiyonlarını yerine getirmesine yardımcı olur.
-
Kemik iliği nakli, kemik iliği veya kan kök hücreleri hastalığı olan veya kemoterapi veya radyoterapi gibi tedaviler nedeniyle kemik iliği hasar gören hastalara uygulanan bir tedavi yöntemidir. Kemik iliği nakli ile hastalara uygun donörden alınan sağlıklı kök hücreler nakledilerek, yeni ve sağlıklı kan hücreleri üretilmesi sağlanır.
-
Kemik iliği bağışı yapmak için 18-50 yaş arası, 50 kg üzeri ve sağlıklı olmak yeterlidir. Kemik iliği bağışı işlemi iki şekilde yapılabilir: Kalça kemiğinden kemik iliği alınması veya koldan kan alınması. Her iki işlem de ağrısızdır ve herhangi bir zararı yoktur. Kemik iliği bağışçısı olmak için önce Kızılay’a başvurarak kan testi yaptırmanız gerekir.
Kan ve kemik iliği bağışının önemi ile ilgili farkındalık oluşturmak için şu çalışmalar yapılabilir:
-
Broşür: Kan ve kemik iliği bağışının ne olduğu, nasıl yapıldığı, kimlere yapıldığı, kimlerin yapabileceği, neden önemli olduğu gibi bilgileri içeren basılı veya dijital bir broşür hazırlayabilirsiniz. Broşürde görsel ve yazılı unsurları dengeli bir şekilde kullanmaya, sade ve anlaşılır bir dil kullanmaya, kaynakça belirtmeye ve bağış yapmak isteyenler için iletişim bilgileri vermeye özen gösterin. Broşürünüzü sınıfta arkadaşlarınıza dağıtın veya sosyal medyada paylaşın.
-
Kamu spotu: Kan ve kemik iliği bağışının önemini vurgulayan kısa ve etkili bir video hazırlayabilirsiniz. Videoda kan ve kemik iliği bağışının ne olduğu, nasıl yapıldığı, kimlere yapıldığı, kimlerin yapabileceği, neden önemli olduğu gibi bilgileri sesli veya yazılı olarak aktarın. Videoda gerçek veya kurgusal hikayeler, tanıklıklar, istatistikler, sloganlar gibi unsurları kullanabilirsiniz. Videonuzu sınıfta arkadaşlarınıza izletin veya sosyal medyada paylaşın.
-
Anket: Kan ve kemik iliği bağışı ile ilgili sınıfınızdaki veya çevrenizdeki insanların bilgi, tutum ve davranışlarını ölçmek için bir anket hazırlayabilirsiniz. Anketinizde kan ve kemik iliği bağışı ile ilgili genel bilgi soruları, bağış yapma niyeti soruları, bağış yapmaya engel olan faktörler soruları gibi sorular bulunabilir. Anketinizi sınıfta arkadaşlarınıza uygulayın veya online olarak paylaşın. Anket sonuçlarını değerlendirerek kan ve kemik iliği bağışı ile ilgili farkındalık düzeyini belirleyin.
1. Kızılay web sitesi Genel Ağ adresini ziyaret ediniz. Bulunduğunuz bölgede Türk Kızılayı şubesi varsa ziyaret ediniz. Belge, broşür, poster gibi materyaller alma imkânınız varsa alıp inceleyiniz. Kan ve kemik iliği bağışıyla ilgili bilgi toplayınız.
Hastanın kardeşinden, akrabalarından veya akraba dışı bir vericiden ‘kemik iliği’ veya “çevre kanı” kök hücreleri alması işlemine allojeneik (aynı tür farklı bireyden) kök hücre nakli denilmektedir.
Eğer allojenik bir naklin, alıcı için en uygun seçenek olduğuna karar verilirse verici olacak bir donör bulunması gerekiyor. Başarılı bir naklin gerçekleştirilebilmesi için; donörün genetik kodlamasının (DNA’sı), hastanınkine mümkün olabilecek en benzerinin bulunması önem taşıyor.
Kök hücreler kemik iliğinden elde edilirse ‘kemik iliği’ nakli”, dolaşan kandan elde edilirse ‘çevre kanı kök hücre nakli”, yeni doğan bebeğin göbek kordonundan elde edilirse ‘kordon kanı kök hücre nakli” olarak isimlendirilmekle beraber her üçüne de tarihsel süreçten gelen bir isimlendirme olan ‘kemik iliği nakli’ denmesi yanlış değildir.
2. TÜRKÖK (Türkiye Kök Hücre Koordinasyon Merkezi) hakkında bilgi toplayınız.
Cevap:
TÜRKÖK Nedir?
-
TÜRKÖK, Sağlık Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren bir merkezdir. Akraba dışı hematopoetik kök hücre nakli ihtiyacı olan hastalar için uygun donör bulmayı amaçlar. Hematopoetik kök hücreler, kan hücrelerinin üretiminden sorumlu olan hücrelerdir. Bu hücreler kemik iliği, kan veya göbek kordonundan alınabilir.
-
TÜRKÖK, Türkiye’de ilk ulusal kök hücre bankasıdır. Gönüllü bağışçı adaylarının doku grupları ve iletişim bilgilerini kayıt altına alır. Nakil bekleyen hastaların doku grupları ile uyumlu bağışçı adaylarını eşleştirir. Bağışçı adaylarına ulaşarak bağış sürecini başlatır. Bağışlanan kök hücreleri işleyerek nakil merkezlerine ulaştırır.
TÜRKÖK Ne Amaçla Kurulmuştur?
-
TÜRKÖK, kan hastalıkları veya kanser gibi hayati tehlike oluşturan durumlarda kemik iliği veya kan kök hücre nakli tedavisi olması gereken hastalar için kurulmuştur. Bu hastaların çoğunlukla akraba dışı bir donöre ihtiyacı vardır. Ancak Türkiye’de akraba dışı donör bulma oranı düşüktür. Bu nedenle bu hastalar yurt dışındaki donör bankalarına başvurmak zorunda kalmaktadır. Bu da hem maliyetli hem de zaman alıcı bir süreçtir.
-
TÜRKÖK, bu sorunu çözmek için Türkiye’de gönüllü bağışçı sayısını artırmayı, ulusal bir veri tabanı oluşturmayı, bağış ve nakil süreçlerini hızlandırmayı ve standartlaştırmayı hedeflemektedir. Böylece hem hastaların yaşam kalitesini ve şansını yükseltmeyi hem de sağlık sistemine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
TÜRKÖK Nasıl Çalışmaktadır?
-
TÜRKÖK, Kızılay, Aferez Merkezleri ve Transplant Merkezleri ile iş birliği içinde çalışmaktadır. Kızılay, gönüllü bağışçı adaylarının kazanımından sorumludur. Aferez Merkezleri, bağışçılardan kan veya kemik iliği alınmasını sağlar. Transplant Merkezleri ise nakil tedavisini gerçekleştirir.
-
TÜRKÖK’ün çalışma esasları şu şekilde özetlenebilir:
-
Gönüllü bağışçı adayları Kızılay’a başvurarak kan testi yaptırır.
-
Kan testi sonucunda doku grubu belirlenen bağışçı adayları TÜRKÖK veri tabanına kaydedilir.
-
Nakil bekleyen hastaların doku grupları ile uyumlu bağışçı adayları TÜRKÖK tarafından eşleştirilir.
-
Eşleşen bağışçı adaylarına telefon veya e-posta yoluyla ulaşılarak bağış yapmaları istenir.
-
Bağış yapmayı kabul eden bağışçı adaylarına en yakın Aferez Merkezi bildirilir.
-
Bağışçı adayları Aferez Merkezine giderek kan veya kemik iliği bağışında bulunur.
-
Bağışlanan kan veya kemik iliği TÜRKÖK tarafından işlenerek nakil merkezine gönderilir.
-
Nakil merkezinde uygun hastaya kök hücre nakli yapılır.
TÜRKÖK’e Nasıl Katkı Sağlayabilirim?
-
TÜRKÖK’e katkı sağlamanın en önemli yolu gönüllü bağışçı olmaktır. 18-50 yaş arası, 50 kg üzeri ve sağlıklı olan herkes kök hücre bağışında bulunabilir. Kök hücre bağışı yapmak hem kendi sağlığınıza hem de başkalarının hayatına dokunmanıza fayda sağlar.
-
TÜRKÖK’e katkı sağlamanın bir diğer yolu da bu konuda farkındalık yaratmaktır. Kan ve kemik iliği bağışının önemini, nasıl yapıldığını, kimlere yapıldığını, kimlerin yapabileceğini çevrenizdeki insanlara anlatarak onları da bu konuda bilinçlendirebilir ve teşvik edebilirsiniz.
