Proteinler, amino asit adı verilen moleküllerin bir araya gelmesiyle oluşan büyük ve karmaşık yapılar olan biyomoleküllerdir. Proteinler, canlıların yapısını, işlevini, metabolizmasını ve düzenlenmesini sağlayan çok önemli moleküllerdir. Proteinler, karbon, hidrojen, oksijen ve azot gibi elementleri içerirler. Bazı proteinlerde fosfor, kükürt, demir gibi diğer elementler de bulunabilir.
Proteinlerin genel özellikleri şunlardır:
-
Proteinlerin yapı taşları 20 çeşit amino asittir. Amino asitler, bir alfa karbon atomuna bağlı bir amino grubu, bir karboksil grubu, bir hidrojen atomu ve bir yan zincir ® grubundan oluşur. Yan zincir grubu amino asidin kimyasal ve fiziksel özelliklerini belirler.
-
Amino asitler arasında peptid bağı adı verilen bir bağ oluşur. Peptid bağı, bir amino asidin karboksil grubunun diğer amino asidin amino grubuyla su çıkararak birleşmesiyle oluşur. Peptid bağı olan amino asitlere peptid denir. Birkaç peptidin bir araya gelmesiyle polipeptid adı verilen uzun zincirler oluşur. Bir veya daha fazla polipeptidin katlanmasıyla protein yapısı ortaya çıkar.
-
Proteinlerin dört seviyede yapısı vardır: primer, sekonder, tersiyer ve kuaterner. Primer yapı, amino asit dizisini belirtir. Sekonder yapı, polipeptid zincirinin hidrojen bağlarıyla alfa sarmal veya beta yaprak şeklinde katlanmasını ifade eder. Tersiyer yapı, polipeptid zincirinin yan zincir gruplarının etkileşimiyle üç boyutlu şekil almasını gösterir. Kuaterner yapı, birden fazla polipeptid zincirinin bir araya gelerek fonksiyonel protein kompleksini oluşturmasını tanımlar.
-
Proteinlerin görevleri çok çeşitlidir. Bazı proteinler enzim olarak katalizör görevi görür ve kimyasal reaksiyonları hızlandırır. Bazı proteinler hormon olarak sinyal iletimi sağlar ve vücudun düzenlenmesine yardımcı olur. Bazı proteinler antikor olarak bağışıklık sisteminin savunma mekanizmasına katılır ve hastalıklara karşı koruma sağlar. Bazı proteinler taşıyıcı olarak oksijen, demir gibi molekülleri hücrelere taşır. Bazı proteinler yapısal olarak kas, kemik, saç gibi dokuların yapısını oluşturur.
