“Çayda Çıra” efsanesi, Türkiye’nin Elazığ bölgesine ait bir halk oyunu ve bu oyunun doğuşuyla ilgili anlatılan hikayeleri içerir. En yaygın efsaneye göre, Elazığ’da Harıngit Çayı’nın kıyısında kurulu bir köyde düğün vardır. Düğünün son gecesinde, aniden ay tutulur ve davetliler bu durumu uğursuzluk olarak yorumlarlar. Neşe kaçar ve coşkuları kaybolur. Damadın annesi Pembe Hatun, köydeki tüm mumları toplatarak tabaklara dizer ve davetlilere dağıtır. Kendisi de başa geçerek mumların ışığında oynamaya başlar ve çalgıcılar bu oyuna uygun bir müzik bulurlar. Böylece “Çayda Çıra” oyunu ve melodisi ortaya çıkar.
Bu oyun, elde tabaklar ve tabaklara konan mumlarla karanlık bir mekanda oynanır ve Elazığ’ın ulusal ve uluslararası tanıtımında büyük rol oynar. Ayrıca, Elazığ yöresinde güvey ve gelinin misafirlerin huzuruna çıkartılması ve güvey gezdirilmesi geleneğinin yerine getirilmesi esnasında bu oyun oynanmaktadır.
Efsanenin bir diğer versiyonunda ise, Elazığ yakınlarındaki bir çayın iki kıyısına yerleşmiş aşiretlerden iki gencin aşkı anlatılır. Sevdalılar geceleri yaktıkları çıralarla işaretleşirler ve genç erkek, kızın yaktığı çıraya doğru yüzerek ona kavuşur. Ancak bir gece çayın azgın suları genç erkeği sürükler ve kız da sevgilisini bulamayınca kendisini suya atar. Bu hüzünlü hikaye, “Çayda Çıra” oyunu ve türküsünün doğuşuna ilham kaynağı olmuştur.
