Çayda Çıra, Elazığ yöresine ait bir halk oyunudur ve dünyada “Mumlu Dans” olarak da bilinir. Genellikle sazsız olarak, “nanay” adı verilen türküler eşliğinde oynanır. Bu oyun, geleneksel Elazığ düğünlerinde oldukça yaygındır.
Oyunun oynanış şekli şöyledir:
-
Oyun, kendine has bir müzik eşliğinde ve manilerle oynanır.
-
Oyuna başlarken şu mani söylenir: “Yansın şamdanlarda mum, olsun ergenler sıra. İnsin davula tokmak, başlasın Çayda Çıra.”
-
Oyunu oynayacak olan ekip alana giriş yapar.
-
Girişin ardından çember oluşturularak oyun başlar.
-
Çemberin oluşturulması ardından kızlar orta alana geçerek çömelir. Her erkek, eşinin etrafında bir tur döner.
-
Ardından yeniden çember oluşturulur ve sonrasında düz bir çizgi oluşturana kadar dönülür.
-
Düz çizgi oluşturulması ardından ileri 8 adım gelinir ve eğilerek şamdanlar yere bırakılır.
-
Şamdanların bırakılması ardından çayda çıra oyununa has bir türkü söylenir.
-
Türkü ardından yeniden şamdanlar alınır ve meydan terk edilir.
Çayda Çıra oynarken kullanılan kıyafet ve aksesuarlar şunlardır:
-
Kızların Kıyafet ve Aksesuarları: Baş örtüsü, Gömlek, Üç etek, Şalvar, Kemer, Potin
-
Erkeklerin Kıyafet ve Aksesuarları: Gömlek, Yelek, Kuşak, Şalvar, Yumurta topuk ayakkabı
-
Hem Kızların Hem Erkeklerin Kullandığı Aksesuarlar: Şamdan, Mum
Çayda Çıra oyunu, Çayda Çıra Türküsü eşliğinde oynanır. Türkünün sözleri şöyledir:
Çayda çıra yanıyor
Hanım nanay vay nanay
Nanay güzel nanay
Nanay gülüm nanay
Ayda yılda yanıyor
Hanım nanay vay nanay
Nanay güzelim nanay
Nanay gülüm nanay
Yavaş yörü sevdiğim
Hanım nanay vay nanay
Nanay gülüm nanay
Nanay güzelim nanay
Engeller uyanıyor
Hanım nanay oy nanay
Nanay güzelim nanay
Nanay sevdiğim nanay
Karşıda oturanlar
Hanım nanay vay nanay
Nanay güzelim nanay
Nanay gülüm nanay
Az derdim artıranlar
Hanım nanay vay nanay
Nanay sevdiğim nanay
Nanay güzelim nanay
Başıma akıl koyun
Hanım nanay oy nanay
Nanay gülüm nanay
Nanay sevdiğim nanay
Sevdadan kurtulanlar
Hanım nanay uy nanay
Nanay sevdiğim nanay
Nanay gülüm nanay
Bağ altına bağ altına
Bağ altına bağ altına
Dolandım servan altına
Al beni yorgan altına
Çayda Çıra Oyunu ve Türkülerinin doğuşu ile alakalı çeşitli efsaneler yer almaktadır. Bunlardan bazısı şöyledir:
-
Bir efsane, Elazığ yakınlarındaki bir çayın iki kıyısına yerleşmiş aşiretlerden iki gencin aşkıyla ilgilidir. Sevdalılar geceleri yaktıkları çıralarla işaretleşir, böylece genç erkek kızın yaktığı çıraya doğru yüzüp karşı kıyıya çıkar ve ona kavuşurmuş. Bir gece çayın azgın suları oğlanı sürüklemiş. Kız da sevgilisini çay boyunca aradığı halde bulamayınca kendisini suya atmış. Çayda Çıra Türküsü ve Oyunu da bu sevdayı dile getirmek için ortaya çıkmış.
-
Bir diğer efsane, Elazığ yakınlarındaki Harıngit (ya da Harınket) Çayı kıyısında yapılan bir düğünle ilgilidir. Bir köy ağası, oğlunu başka bir köyün ağasının kızıyla evlendirirken kına gecesinde birden ay tutulmuş; karanlıkta kalan konuklar bunu uğursuzluk sayıp kötüye yormuşlar.
