Tafoni, kayalarda doğal olarak oluşan oyuk ve oyulma gibi şekillere karşılık gelen bir terimdir. Başta tuz olmak üzere mineral büyümesi de dahil olmak üzere çeşitli şekillerde oluşan kayaların içindeki yuvarlak oyuklardır. Tafoni, kurak, yarı kurak ve sıcak bölgelerde granitoid yerlerde kayaların çukur yerleri ile gölgede kalan bölümlerinde, kılcallığa bağlı olarak oluşan 1 metre ya da daha büyük çukurluklara da denilmektedir.
Tafonilerin oluşmasında kışın esen sert rüzgarlar, kimyasal ayrışma, tuz kristalizasyonu, rüzgâr erozyonu, donma-çözülme gibi etkenler rol oynar. Tafoniler genellikle bir yamaç, uçurum veya kayaların aralarında ortaya çıkar. Tafoniler dünyanın her bölgesinde, genellikle gruplar hâlinde her türlü ortamda bulunabilirler; ancak deniz bölgelerinde, gelgit alanları ile yarı kurak ve kurak çöllerde çok miktarda bulunmaktadır. Ayrıca granitik kayaçlarda da görülür. Oluşumlarında litoloji ve iklim değişiklikleri etkili olmuştur.
Tafoninin küçük versiyonlarına “Alveol” denir. Alveollerin oluşumlarının tuz ayrışması sonucu olduğu öne sürülmüştür. Bunlar Hindistan’ın Tar Çölü, Jodhpur-Ajmer, Ürdün’ün Petra kenti, Kıyı Kaliforniya bölümünde bulunur. Ayrıca Dünya genelinde kutup bölgelerinde ve Antarktika’da bulunmaktadır.
Türkiye’de tafoni örneklerine Nevşehir - Peri Bacalarında rastlanmaktadır. Peri bacaları, tafoni oluşumunun en güzel örneklerinden biridir. Peri bacaları, volkanik patlamalar sonucu havaya saçılan küllerin zamanla sertleşmesiyle oluşan tüflerin rüzgâr ve yağmur sularının aşındırmasıyla meydana gelmiştir.
